شیخ مرتضی انصاری در روز عید غدیر سال ۱۲۱۴ قمری، در خانوادهای اهل دانش و ادب در شهر دزفول دیده به جهان گشود. روایت شده است که پیش از تولد او، مادرش در خواب دید که امام صادق قرآنی را به او هدیه میدهند و در سپیدهدم همان شب، مرتضی متولد شد. وی پس از آموختن قرآن، تحصیلات مقدماتی و دروس سطح را نزد عموی دانشمندش، شیخ حسین انصاری، فراگرفت. سپس در سال ۱۲۳۲ قمری، در هجدهسالگی، بهقصد زیارت عتبات مقدس همراه پدرش دزفول را ترک کرد. در کربلا با سید مجاهد، فرزند صاحب کتاب ریاضالعلما، دیدار کرد. سید مجاهد که هوش سرشار شیخ را دریافته بود، از پدر او خواست تا شیخ جوان در نجف بماند و تحصیلاتش را تکمیل کند. شیخ انصاری چهار سال در کربلا به تحصیل پرداخت و در سال ۱۲۴۰ قمری برای زیارت امام رضا رهسپار خراسان شد و سپس به اصفهان و کاشان سفر کرد. این سفرهای علمی شش سال به طول انجامید و سرانجام در سال ۱۲۴۹ قمری، دوباره به نجف بازگشت و به تدریس و پژوهش پرداخت.
کتاب فرائدالاصول اثر ماندگار شیخ انصاری، از متون بنیادین و درسی اصول فقه امامیه است که دهههاست در تمام حوزههای علمیه شیعه تدریس میشود. استحکام علمی مثالزدنی این کتاب و جایگاه بلند مؤلف آن، باعث شده تا حوزههای علمیه از کنار گذاشتن آن خودداری کنند. این کتاب فاقد مباحث الفاظ است و در سه بخش اصلی تنظیم شده است. بسیاری از مباحث مربوط به حجج و امارات که در آثار پیشینیان پراکنده بود، شیخ انصاری با نظمی منطقی و آموزشی در قالب سه محور قطع، ظن و شک دستهبندی کرد و در پایان نیز بحث تعادل و تراجیح را به آن افزود.
