شروانشاهان

شروانشاهان. [ ش َرْ ] ( اِخ ) سلسله هایی که در شروان [ شهری در قففاز ] و حوالی آن حکومت و سلطنت کرده اند. از این قرار:
سلسه اول - حکام عرب شروان. افراد آن از این قرارند:
1- یزیدبن مزیدبن زائده شیبانی ( والی ارمنستان در عهد هارون الرشید 183 هَ. ق. ف: 185 هَ. ق. ) 2- خالد بن یزیدبن مزید ( 209 هَ. ق. ) 3- محمدبن خالدبن یزید ( در ارمنستان، شروان، اران، آذربایجان، باب الابواب ). 4- هیثم بن خالد ( لقب شروانشاه یافت ). 5- محمدبن هیثم. 6- هیثم بن محمد. 7- علی بن هیثم ( حدود 300 هَ. ق. ) 8- ابوطاهربن فلان بن محمد ( 305 هَ. ق. ) 9- محمدبن ابی طاهر ( 337 هَ. ق. ) 10- احمدبن محمد ( 345 هَ. ق. ) 11- محمدبن احمد ( 370 هَ. ق. ) 12- یزیدبن احمد ( 381 هَ. ق. ).
سلسله دوم - که در شماخی حکومت کرده اند: 1- منوچهربن یزید ( 418 هَ. ق. ) 2- ابومنصور علی بن یزید( 425 هَ. ق. ) 3- قبادبن یزید ( 435 هَ. ق. ) 4- بختنصر علی بن فلان بن یزید ( 441 هَ. ق. ) 5- سالاربن یزید 6- فریبرزبن سالار ( حدود 455 هَ. ق. ) 7- فریدون بن فریبرز.
سلسله سوم - حکام ایرانی شروان: 1- منوچهر ( 903 هَ. ق. ) 2- القاص بن اسماعیل صفی ( 945-954 هَ. ق. ) 3- عبداﷲ خان ( 958 هَ. ق. ) 4-فرخ خان ( 1043 هَ. ق. ) 5- رستم ( حدود 1045 هَ. ق. ) 6- خسرو سلطان ( حدود 1051 هَ. ق. ) 7- مهر علی خان ( 1066 هَ. ق. ) 8- منوچهر خان ( 1067 هَ. ق. ) و جز آنان.
سلسله چهارم: 1- فتحعلی ( 1180 هَ. ق. ) 2- عسکر بن محمد سعید ( 1203 هَ. ق. ) 3- قاسم خان ( 1209-1203 هَ. ق. ) 4- مصطفی خان ( بار سوم 1236-1212 هَ. ق. ).
سلسله پنجم - خاقانیان، که به دو گروه تقسیم می شوند: الف - گروه اول. بنی کسران: 1- ابوالمظفر منوچهربن کسران ( حدود 550 هَ. ق. ) 2- اخستان ( اول ) بن منوچهر ( حدود 556 هَ. ق. ) 3- فرخزاد ( اول ) بن منوچهر ( حدود 566 هَ. ق. ) 4- گرشاسب بن فرخزاد ( حدود 622 هَ. ق. ) 5- علاءالدین فریبرزبن گرشاسب ( حدود 622 هَ. ق. ) 6- اخستان ( دوم ) بن فریبرز ( 649 هَ. ق. ) 7- فرخزاد ( دوم ) بن فریبرز ( 680 هَ. ق. ) 8- کیقبادبن فرخزاد ( حدود 717 هَ. ق. ) 9- کیکاوس بن کیقباد ( حدود 774 هَ. ق. ) ب - گروه دوم، آل شیخ ابراهیم: 1- شیخ ابراهیم بن محمد دربندبن کیقباد ( حدود 784 هَ. ق. ) 2- خلیل اﷲ ( اول )بن ابراهیم ( حدود 821 هَ. ق. ) 3- فرخ یساربن خلیل ( حدود 869 هَ. ق. ) 4- بهرام بیک بن فرخ یسار ( 608 هَ. ق. ) 5- غازی بیک بن فرخ یسار ( حدود 907 هَ. ق. ) 6- محمودبن غازی ( 908هَ. ق. ) 7- شیخ ابراهیم ( دوم )بن فرخ یسار ( 908 هَ. ق. ) 8- خلیل اﷲ ( دوم )بن ابراهیم ( دوم ) ( 903 هَ. ق. ) 9- شاهرخ بن فرخ میرزا ( 942 هَ. ق. ) ( فترت 951-945هَ. ق. ) 10- برهان علی بن خلیل اﷲ ( 951 هَ. ق. ) 11-میرزا ابوبکربن برهان.

سلسله هایی که در شروان و حوالی آن حکومت و سلطنت کرده اند ازین قرار: سلسله اول. حکام عرب شروان افراد آن ازین قرارند: ۱ - یزید بن مزید زائده شیبانی ( والی ارمنستان در عهد هارون الرشید ( ۱۸۳ ه.ق.- ف. ۱۸۵ ه.ق. ) ۲ - خالد بن یزید ابن مزید ( ۲٠۹ ه.ق. ) ۳ - محمد بان خالد بن یزید ( در ارمنستان شرواناران آذربایجان باب الابواب ) ۴ - هیثم بن خالد ( لقب شروانشاه یافت ).۵ - محمد بن هیثم. ۶ - هیثم بن محمد.۷ - علی بن هیثم ( حدود ۳٠٠ ه.ق. ) ۸ - ابوطاهر بن فلان بن محمد ( ۳٠۵ ه.ق. ) ۹ - محمد بن ابی طاهر ( ۳۳۷ ه.ق. ) ۱٠ - احمد بن محمد ( ۳۴۵ ه. ق. ) ۱۱ - محمد بن احمد ( ۳۷٠ ه.ق. ) ۱۲ - یزید بن احمد ( ۳۸۱ ه.ق. ) سلسله دوم که در شماخی حکومت کرده اند: ۱ - منوچهر بن یزید ( ۴۱۸ ه.ق. ) ۲ - ابو منصور علی بن یزید ( ۵۲۵ ه.ق. ) ۳ - قباد بن یزید ( ۴۳۵ ه.ق. ) ۴ - بختنصر علی بن فلان بن یزید ( ۴۴۱ ه.ق. ) ۵ - سالار بن یزید ( - ) ۶ - فریبرز بن سالار ( حدود ۴۵۵ ه.ق. ). ۷ - فریدون بن فریبرز (- ) سلسله سوم. حکام ایرانی شروان منوچهر ( ۹٠۳ ه.ق. ) القاص بن اسماعیل صفی ( ۹۵۴ - ۹۴۵ ه.ق. ) عبدالله خان ( ۹۵۸ ه.ق. ) فرخ خان ( ۱٠۴۳ ه.ق ) رستم ( حدود ۱٠۴۵ ه.ق. ) خسرو سلطان ( حدود ۱٠۵۱ ه.ق. ) مهر علی خان ( حدود ۱٠۶۶ ه.ق. ) منوچهر خان ( حدود ۱٠۶۷ ه.ق. ) و جز آنان. سلسله چهارم: فتح علی ( ۱۱۸٠ ه.ق. ) عسکربن محمد سعید ( ۱۲٠۳ ه.ق. ) قاسم خان ( ۱۲٠۹ - ۱۲٠۳ ه.ق. ) مصطفی خان ( بار سوم ۱۲۳۶ - ۱۲۱۲ ه.ق. ) سلسله پنجم یا خاقانیان که بدو گروه تقسیم شوند: الف - گروه اول بنی کسران: ۱ - ابوالمظفر منوچهر بن کسران ( حدود ۵۵٠ ه.ق. ) ۲ - اخستان ( اول ) بن منوچهر ( حدود ۵۵۶ ه.ق. ) ۳ - فرخزاد ( اول ) بن منوچهر ( حدود ۵۶۶ ه.ق. ) ۴ - گرشاسپ بن فرخزاد ( حدود ۵۷۵ ه. ق. ) ۵ - علائ الدین فریبز بن گرشاسپ ( حدود ۶۲۲ ه.ق. ) ۷ - فرخزاد ( دوم ) ابن فریبرز ( حدود ۶۸٠ ه.ق. ) ۸ - کیقباد بن فرخزاد ( حدود ۷۱۷ ه.ق. ) ۹ - کیکاوس بن کیقباد ( حدود ۷۴۵ ه.ق. ) ۱٠ - هوشنگ بن کیکاوس ( حدود ۷۷۴ ه.ق. ) ب - گروه دوم آل شیخ ابراهیم: ۱ - شیخ ابراهیم ابن محمد در بند بن کیقباد ( حدود ۷۸۴ ه. ق. ) ۲ - خلیل الله ( اول ) بن ابراهیم ( حدود ۸۲۱ ه.ق. ) ۳ - فرخ یسار بن خلیل ( حدود ۸۶۹ ه.ق. ) ۴ - بهرام بیک بن فرخ یسار ( حدود ۹٠۶ ه.ق. ) ۵ - غازی بیک بن فرخ یسار (حدود ۹٠۷ ه.ق. ) ۶ - محمود ابن غازی ( حدود ۹٠۸ ه.ق. ) ۷ - شیخ ابراهیم ( دوم ) بن فرخ یسار ( ۹٠۸ ه.ق. ) ۸ - خلیل الله ( دوم ) بن ابراهیم ( دوم ) ( ۹۳٠ ه.ق. ) ۹ - شاهرخ بن فرخ میرزا ( ۹۴۲ ه.ق. ) ( فترت ۹۵۱ - ۹۴۵ ه.ق. ) ۱٠ - برهان علی ابن خلیل الله (۹۵۱ ه.ق. ) ۱۱ - میرزا ابوبکربن برهان ( - ). مرکز شروانشاهان در قدیم شابران ( شاوران ) بود. شروانشاهان در دوره سلجوقیان همچنان در قدرت خود باقی بودند و با شاهان آل سلسله رابطه داشتند و گاهی نیز مطیع و خراجگزار آنان میشدند. مهمترین دوره سلطنت این سلسله عهد منوچهر ثانی است که عنوان خاقان اکبر داشت و مع هذا تابع سلجوقیان عراق بود و این حال تا پایان سلطنت طغرل بن ارسلان آخرین سلطان سلجوقی عراق بطول انجامیدو ازین پس پادشاهان شروان تابع و باجگزار سلاطین گرج شدند و با آنان وصلت کردند.هنگامی که جلال الدین خوارزمشاه بر آذربایجان تسلط یافت شروانشاه مدتی خراجگزار او بود. دولت این خاندان تا سال ۹۴۵ ه.ق.دوام داشت و درین سال بدست شاه طهماسب صفوی منقرض گردید ( ولی بعدا دو تن که نام آنان مذکور شد بحکومت رسیده اند ).