اثبات معاد

[ویکی فقه] مساله معاد از دو راه قابل اثبات است نخست از راه عقلی مانند برهان حکمت و عدالت دوم راه نقلی مانند آیات در مورد معاد. در این مقاله راه اول را بررسی می کنیم.
ادله عقلی معاد فراوان است که به مشهورترین آن ها اشاره می نماییم.
← برهان حکمت
آیات قرآن کریم، پیرامون اثبات معاد و احتجاج با منکرین آن را می توان به پنج دسته، تقسیم کرد:۱ـ آیاتی که بر این نکته، تاکید می کند که برهانی بر نفی معاد، وجود ندارد. این آیات، به منزله خلع سلاح منکرین است.۲ـ آیاتی که به پدیده های مشابه معاد، اشاره می کند تا جلوی استبعاد را بگیرد.۳ـ آیاتی که شیهات منکرین معاد را رد، امکان وقوع آنرا تثبیت می کند.۴ـ آیاتی که معاد را به عنوان یک وعده حتمی و تخلف ناپذیر الهی، معرفی می کند و در واقع، وقوع معاد را از راه اخبار مخبر صادق، اثبات می نماید.۵ـ آیاتی که اشاره به برهان عقلی بر ضرورت معاد دارد.در حقیقت، سه دسته اول، ناظر بر امکان معاد؛ و دو دسته اخیر، ناظر به وقوع و ضرورت آن است.
ادله منکران معاد
یکی از شیوه های احتجاج قرآن با صاحبان عقاید باطل این است که از آنان، مطالبه دلیل می کند تا روشن شود که عقاید ایشان پایه عقلی و منطقی ندارد، چنان که در چندین آیه، آمده است:قل هاتوا برهانکم... بگو (ای پیامبر) دلیلتان را بیاورید.و در موارد مشابهی با این لحن می فرماید که صاحبان این عقاید نادرست، ((علم)) و اعتقاد مطابق با واقع و مستند به برهان ندارند بلکه به ((ظن)) و گمان بی دلیل و مخالف با واقع، بسنده کرده اند. و در مورد منکرین معاد هم می فرماید:و قالوا ما هی الا حیاتنا الدنیا نموت و نحیی و ما یهلکنا الا الدهر و ما لهم بذلک من علم ان هم الا یظنون. و (کافران) گفتند: جز این زندگی دنیا حیاتی نیست که می میریم و زندگی می کنیم و جز روزگار، چیزی ما را نابود نمی کند (در صورتی که) به این مطلب، علمی ندارند و تنها گمانی می برند.هم چنین در آیات دیگری بر این نکته، تاکید شده که انکار معاد، تنها گمان بی دلیل و نادرستی است البته ممکن است گمانهای بی دلیل در صورتی که موافق هوای نفس باشد مورد قبول هوی پرستان، واقع شود و در اثر رفتارهای متناسب با آنها و ارتکاب گناهان تدریجاً به صورت اعتقاد جزمی، جلوه کند و حتی شخص بر چنین اعتقادی پافشاری نماید.
پاسخ قرآن به منکرین معاد
...

💡 1 - مـعـاد جـسـمـانى - آيات فوق از روشنترين آيات مربوط به اثبات معاد جسمانى است،زيـرا تـعـجـب مـشركان از اين بود كه چگونه ممكن است خداوند استخوانهاى پوسيده و خاكشـده را بـار ديـگر به لباس حيات و زندگى بيارايد، پاسخ قرآن نيز در همين رابطهاست ميگويد: خداوندى كه آسمانها و زمين را آفريد، چنين قدرتى را دارد كه اجزاى پراكندهانسان را جمع آورى كرده، حيات نوين ببخشد.

💡 همانگونه كه قبلا هم گفتهايم، سوره هاى مكى چون در آغاز دعوت پيامبر (صلى اللهعليه و آله و سلم ) و به هنگام درگيرى شديد با مشركاننازل شده است غالبا پيرامون مسائل عقيدتى مخصوصا دعوت به توحيد و مبارزه باشرك و اثبات معاد سخن مى گويد، در حالى كه سوره هاى مدنى كه پس از گسترشاسلام و تشكيل حكومت اسلامى نازل گرديد، پيرامون احكام ومسائل مربوط به نظامات اجتماعى، طبق نيازمنديهاى جامعه بحث مى كند.

💡 آنگاه دنباله كلام را به مساءله توحيد و اثبات معاد و آنچه مناسب آن از معارف حقهگوناگون است كشانده. پس مى توان گفت: سياق آيات اين سوره، شبيه به سياقآيات سوره مريم است، كه بيانش در همانجا گذشت.

💡 حال اگر كسى بپرسد احتجاج براى اثبات معاد به وقوعمثل آن كافى نيست، زيرا تنها امكان خلقت مثل را مى رساند نه اينكه بازگشت خود شخصرا اثبات كند و حال آنكه منظور اثبات آن است، و اينكه ثابت كند انسان با همين شخص وهيكلش (نه هيكلى نظير اين ) بازگشت مى كند، ودليل مذكور اين را نمى رساند؟.

💡 مـعـلوم نـيست با اين آيات روشن، و آيات فراوان ديگرى همانند آن، چگونه بعضى دعوىاسـلام دارنـد، در عـيـن حـال مـعـاد را مـنـحـصـرا روحـانـى مـيـدانـنـد؟! ضـمـنـااسـتـدلال بـعـمـومـيت قدرت خداوند در اثبات مساله معاد يكى از دلائلى است كه قرآن كراراروى آن تـكـيـه كـرده اسـت از جـمـله در آخـر سـوره يـس كـه چـنـددليل براى اثبات معاد جسمانى بيان شده يكى از آنها همين مساله عموميت