تاریخ طبرستان و رویان و مازندران

[ویکی فقه] تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، کتابی به فارسی در شرح رویدادهای طبرستان و رویان و مازندران از دوره باستان تا ۸۸۱، تألیف سیدظهیرالدین مرعشی می باشد. این کتاب به نام کارکیا میرزاعلی، از امرای خاندان کیاییان (حک: ۸۸۳ ـ ۸۹۴)، نوشته شده است.
آغاز تحریر آن روشن نیست. مؤلف تاریخ پایان آن را ۸۸۱ آورده است.
کیفیت نگارش این کتاب
این کتاب تلفیقی است از تاریخ طبرستان علی بن جمال الدین رویانی و تاریخ رویان اولیاءاللّه آملی و مؤلف دو فصل بر آن ها افزوده است.
مرعشی پس از مطالعه دو کتاب یادشده، اولی را موجز و دومی را مطوّل یافته و بنا را بر تلفیق آن دو اثر گذاشته است.
او به صراحت می گوید که عبارات آملی را بدون تغییر و عیناً نقل کرده است.
با توجه به آن که تاریخ رویان رونویسی از تاریخ طبرستان ابن اسفندیار است و مرعشی در اثر خود نامی از ابن اسفندیار نبرده، روشن می شود که به تاریخ طبرستان دسترسی نداشته است.
اوزلی در کتابش، (سفر هایی به کشورهای گوناگون مشرق زمین)، بدون در نظر گرفتن زمان تألیف تاریخ طبرستان گفته است که کتاب ابن اسفندیار، اقتباسی است از کتاب سیدظهیرالدین مرعشی.
محتوای کتاب
تاریخ طبرستان و رویان و مازندران مشتمل است بر دیباچه، مقدمه و چندین فصل.
مرعشی در مقدمه کتاب، به ضرورت علم تاریخ پرداخته و پنج طبقه اجتماعی را که به نظر او شکل دهنده جوامع انسانی اند، شرح داده است.
← بیان جغرافیای تاریخی بعضی مناطق
...
[ویکی نور] تاریخ طبرستان و رویان و مازندران اثر میر سید ظهیرالدین بن نصیرالدین مرعشی، تاریخ محلی و مشتمل بر ذکر تاریخ مازندران، از ابتدای به وجود آمدن آن، حکام و سلاطین و تصحیح انساب ملوک و سادات آن دیار که در سال 881ق به رشت تحریر درآمده است.
کتاب به اسم کارکیا میرزا علی لاهیجانی و به زبان فارسی نوشته شده است.
پیش گفتار مصحح، به همراه سه مقدمه از محمدجواد مشکور، آیه الله مرعشی نجفی، سید احمد کسروی و دو مقدمه از مؤلف، در شرح مختصر کتاب، بیان تاریخ مازندران و طبرستان، شرح حال مؤلف، جایگاه و اهمیت مازندران، نحو تألیف و بیان فواید علم تاریخ آغازگر مباحث می باشد.
مطالب در دو بخش عمده و یک خاتمه به صورت موردی و بدون در نظر گرفتن ترتیب زمانی ارائه شده است.
بخش خاتمه، اطلاعاتی در مورد خاندان مرعشیان و حکومت سادات آمل را دربردارد.

💡 بنا بر دانشنامه اسلام، کیکاووس در سال ۴۴۱ هجری (برابر با ۱۰۴۹–۵۰ میلادی) بر تخت امارت زیاری نشست و این امارت، هرچند محدود و تابع سلاطین سلجوقی، تا پایان عمر کیکاووس وجود داشت و به گیلانشاه ارث رسید و پس از آن توسط اسماعیلیان الموت منقرض گردید. ظهیرالدین مرعشی در تاریخ طبرستان و رویان و مازندران مدت سلطنت کیکاووس را ۲۱ سال ثبت کرده است.

💡 براساس کتاب تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، حدود رستمدار از سی‌سنگان تا نمکاوه‌رود بوده‌است.

💡 شاعران این دو بیتی‌ها «امیر افراسیاب»، «امیر داوود» و «حسن کیا» ذکر شده‌اند که در این میان اولی همان کیا افراسیاب چلاوی است و دو نفر دیگر نیز از معاصران و اطرافیان وی می‌باشند. از کیا افراسیاب چلاوی سه دو بیتی دیگر نیز در کتاب تاریخ طبرستان و رویان و مازندران وجود دارد.

💡 از کتاب‌های تاریخ محلی مازندران، تاریخ طبرستان، اثر ابن اسفندیار، بیشتر در مورد دوره‌های ابتدایی زیاریان سخن گفته‌است و اشتباه هم دارد. جلد دوم این کتاب را خود ابن اسفندیار ننوشته و الحاقی از نویسندگانی ناشناس است. سید ظهیرالدین مرعشی هم در تاریخ طبرستان و رویان و مازندران نوشته‌های ابن اسفندیار را عیناً بازنویسی کرده‌است.

💡 کوه نقارخانه یا کوه طبرک نام کوهی است در ری که در آن آثار باستانی فراوان وجود دارد. در کتاب تاریخ طبرستان و رویان و مازندران آمده‌است، کنار صحرای ری تپه‌ای بزرگ است که طبرک است، و آن اولین قلعه عالم است.