مدارا و عفو

[ویکی فقه] کلید واژگان: مدارا، عفو، خشم، قرآن، حدیث.
«مدارا و عفو» از مهم ترین عناصر استوارسازی ارتباطات میان فردی، آرامش فردی و فضیلتهای اخلاقی است.
در اندیشة اسلامی، رابطة خداوند با موجودات بر اساس رحمت و محبّت و بر بنیان ربوبیت استوار گشته و ارتباط افراد جامعه با همدیگر بر پیوند ناگسستنی «اخوّت» بنا نهاده شده است؛ پیوندی که تقویت و تحکیم آن، با گسترش و نهادینه شدن فرهنگ «مدارا و گذشت» که میوة شیرین آن، صلح، صمیمیت و وحدت است، رابطه مستقیمی دارد.
با وجود این، ضرورت مرزبندی و بازشناسی حوزه مدارا و گذشت، از محدودة سازش و مجامله کاری و همچنین تساهل و تسامح ناروا، بر کسی پوشیده نیست؛ چه اینکه «نرمش و بخشش» با تمام امتیازات و محاسنش، گاه نامطلوب و حتی زیان آور است.
از سوی دیگر، دست یابی به فضیلت مدارا و گذشت، به تحقّق زمینه های عقیدتی، اخلاقی و روانی در فرد و جامعه و نیز به کارگیری راهکارهای مناسب منوط است که در این میان، توجّه به آثار مثبت فردی و اجتماعی، در کنار آثار معنوی مدارا و گذشت، از مؤثرترین عوامل در این باره است.
معنای مدارا
مدارا از مادة «دَری » یا «درأ» اشتقاق یافته است.
«دَری » به معنای آگاهی و شناختی است که از راه مقدماتی پنهان و غیرمعمول به دست می آید؛ از این رو، دربارة صید آهو از راه حیله و مقدمات غیرمعمول گفته می شود: «دریْتُ الظبیَ».
«درأ» نیز در اصل به معنای «دفع کردن» است.
بر اساس این، واژة «مدارا» که به معنای «ملاطفت و برخورد نرم» است.
اگر از مادة «دری» باشد با معنای اصلی آن در «دریْتُ الظبیَ» تناسب دارد، گویی آدمی با تحمّل طرف مخالف و برخورد ملایم با او، وی را در کمند محبّت خویش گرفتار می سازد؛ و اگر از «درأ» مشتق باشد به این مناسبت است که آدمی با برخورد ملایم خویش، بدی او را دفع می کند.
بنابراین، در مدارا، مفهوم «پرهیز و احتیاط» نهفته است؛ از این رو، کاربرد بیشتر آن دربارة مخالفان و دشمنان است، بر خلاف «رفق» که غالباً دربارة موافقان و دوستان و بیشتر از آن، دربارة غیرمخالفان کاربرد دارد.
برای نمونه، در این باره در روایات چنین آمده است: «لا تحملوا علی شیعتنا و ارفقوا بهم»، «و أمّا المخالفون فیکلّمهم بالمدارای».
البته واژة مدارا گاه در معنایی وسیع به کار می رود و هر دو گروه را شامل می شود؛ مانند: «أمرنی ربّی بمدارای الناس».
معنای عفو
عفو در اصل به معنای «صرف نظر کردن و رها کردن» است؛ از این رو، برای بیان صرف نظر کردن از عقوبت گناه، «عفا عنه» به کار می رود.
ابن فارس هرچند «ترک» و «طلب» را دو معنای اصلی برای عفو ذکر می کند، اما برای معنای دوم، موارد استعمال را اندکی برمی شمارد و تمایل دارد آن را نیز به معنای نخست بازگرداند در مورد پشم و موی حیوان که بی توجّهی و عدم پیرایش آن، افزایش آن را موجب شده، عفو معنای «تکثّر» می دهد؛ بدین مناسبت، در معنای «نموّ و افزایش» نیز به کار رفته است و در عبارت قرآنی حتّی "عفوا و قالوا" «تا انبوه شدند و گفتند» به همین معناست.
«عفا» به معنای «خاک» نیز آمده است که چنین معنایی بدین جهت است که به خاک توجّهی نمی شود.
معنای رفق
...

💡 همچنین وی سابقه ۱۶ سال حضور در عرصه نظامی نیز دارد و در سال ۱۹۹۶ با درجه سرهنگی بازنشسته شد. او در سال ۲۰۰۹ به پاس تلاش‌هایش در راه صلح، مدارا و جلب حساسیت جهانی دربارهٔ دولت در حال توسعه جزیره سیشل به دریافت مدال طلای سازمان یونسکو نایل شد.

💡 ضرورت و جايگاه ويژه مدارا و مهربانى در نگاه مديريتى امام على (ع ) تا آن جا است كهآن حضرت توجه به مدارا و رفق را حتى هنگامى كه برخوردهاى شديد اقتضا مى كندضرورى دانسته، و سفارش مى كند كه هنگام شدت و سخت گيرى نيز نبايد از مهربانىو عطوفت غفلت كرد. ايشان به همان كارگزار خود اين گونه سفارش مى كند:

💡 جـمـله راودتـه از مـاده مـراوده در اصـل بـه مـعـنـى جـسـتـجـوى مـرتـع و چـراگـاه اسـت ومـثـل مـعـروف: الرائد لا يـكـذب قـومه (كسى كه دنبال چراگاه مى رود به قوم و قبيله خوددروغ نـمـى گـويـد) اشـاره بـهـمـيـن اسـت و هـمـچـنـيـن بـهمـيـل سـرمـه دان كه آهسته سرمه را با آن به چشم مى كشند، مرود (بر وزن منبر) گفته مىشود، و سپس به هر كارى كه با مدارا و ملايمت طلب شود، اطلاق شده است.

💡 پيامبر (صلى الله عليه وآله ) فرمود: بلكه تا پدرت با ما است با او مدارا و رفتارنيك كن.

💡 كسى كه مى خواهد آبرويش محفوظ باشد از جواب دادن خوددارى مى نمايد، و كسى كهبا مردمان به مدارا و ملايمت رفتار نمايد وى به مقصد و مقصود خود مى رسد و راه صوابو درست را طى كرده است و كسى كه مردمان را بترساند مردمان نيز او را مى ترسانند وكسى كه مردمان را پست و حقير پندارد براى او ارزشىقائل نمى شوند.