طب الفقراء و المساکین

[ویکی نور] «طب الفقراء و المساکین» تالیف احمد بن ابراهیم بن ابی خالد بن جزار (متوفی 369ق) چنان که از نام آن برمی آید، برای درویشان و مسکینان، که به علّت عدم استطاعت مالی نمی توانند دسترسی به پزشک و داروهای خاص داشته باشند، تألیف شده است. مؤلّف پیش از این کتابی در طب تحت عنوان زادالمسافر تألیف کرده که به قول خود او خبر آن در شهرها پراکنده گردیده و حکیمان اثر آن را نیکو شمرده اند ولی کتاب حاضر را تألیف کرده و در آن داروهایی را معرفی کرده است که با سهولت و آسانی و با هزینه کم در اختیار تهی دستان و فقیران قرار می گیرد.(طب الفقراء و المساکین، ص38-39)
این توجّه و عنایت او به فقیران و مسکینان بر اساس سنّت دیرین پزشکان بوده که صناعت شریف پزشکی را در خدمت همه خلق قرار دهند و حتی جانب فقیران و تهی دستان را بیشتر رعایت کنند.
کتاب یک مقدمه تحقیقی مفصل، مقدمه مؤلف و هفتاد باب است. این هفتاد باب با مباحث بیماری های سر و مبحث صراع آغاز شده و در پی آن مؤلف به بیماری های مو، گوش، چشم، بینی، پوست، دهان و دندان، معده و روده، کبد، کلیه و مثانه، بیماریهای خاص مردان، بیماری های خاص زنان، ورم ها، مسمومیت ها و گزیدگی ها پرداخته است.
چنان که مشاهده می کنید ساختار این اثر همانند دیگر آثاری است که پیرامون مبحث بیماری ها و مداوای آنها به رشته تحریر در آمده است و مؤلف در آن سخنی از مباحث غیرکاربردی که برای توده مردم چندان فائده ای ندارد به میان نیاورده است.
نگارش کتاب هایی که برای مردم جامعه و کسانی که چندان با اصطلاحات علمی آشنا نیستند سودمند باشد، سابقه دیرینه دارد که نمونه ای از آن کتاب من لا یحضره الطبیب نگاشته طبیب نامور محمد بن زکریای رازی است.

💡 امام صادق (عليه السلام ) در اين روايت از صدقات، قطعا زكات واجب را اراده فرموده بهقرينه آيه زكات انما الصدقات الفقراء و تبيين معانى اصناف هشتگانهكه ويژه گيرندگان زكات واجب است.

💡 2- انما الصدقات الفقراء و المساكين و العاملين عليها و المؤ لفة قلوبهم و فىالرقاب و الغارمين و فى سبيل الله و ابن السبيل فريضة من الله و الله عليم حكيم.

💡 حديث: 5 حدثنا محمد بن الحسن رضى الله عنهقال حدثنا محمد بن الحسن الصفار عن العباس بن معروف عن على بن مهزيار عن الحسين بنسعيد عن فضاله عن اسماعيل بن ابى زياد ابى عبدالله عليه السلامقال قال رسول الله شعبان شهرى و رمضان شهر الله و هو ربيع الفقراء و انماجعل الله الاضحى لشبع مساكينكم من اللحم فاطموهم.

💡 قال الراوى سمعت ابا الحسن (عليه السلام )يقول: انما وضعت الزكاة قوتا الفقراء و تو فيرالاموال الاغنياء(272) را وى گفت: شنيديم حضرت ابى الحسن (عليه السلام) مى فرمود: زكات موجب روزى فقراء و فراوانى ثروت اغنياء مى باشد.

💡 فقال: ان الله عزوجل جعلها خمسة و عشرين اخرج منالاموال الا غنياء بقدر ما يكتفى به الفقراء و لو اخرج الناس زكاة اموالهم ما احتاجاحد(43)

💡 هـاءنـتـم هـؤ لاء تـدعـون لتـنـفـقـوا فـى سـبـيـل الله فـمـنـكـم مـنيـبـخـل و مـن يـبـخـل فـإ نـمـا يـبـخـل عـن نـفـسـه و الله الغنى و اءنتم الفقراء و إ ن تتولوايستبدل قوما غيركم ثم لا يكونوا اءمثلكم(38)