تعارض نص و ظاهر

[ویکی فقه] تنافی میان مدلول دلیل نصّ و دلیل ظاهر را تعارض نص و ظاهر گویند.
تعارض نص و ظاهر، از اقسام تعارض ادله لفظی، و به معنای تنافی میان مدلول نص معنای آشکار که معنای دیگری در آن احتمال داده نمی شود و ظاهر دارای دو معنا، یکی راجح و دیگری مرجوح است، مانند: تعارض عام و خاصی که عام، در معنای خود ظاهر، و خاص، در معنای خود نص است؛ برای مثال، جمله «اکرم العلما» در وجوب اکرام همه علما (اصولی، نحوی، صرفی و...) ظهور دارد و جمله «لا باس بترک اکرام النحاة» در عدم وجوب اکرام نحوی ها نص است.
اقوال اصولیین
در تعارض نص و ظاهر سه دیدگاه وجود دارد:۱. مرحوم «شیخ انصاری» و مشهور اصولی ها نص را بر ظاهر مقدم دانسته و ظاهر را توجیه می کنند؛۲. گروهی معتقدند باید قواعد باب تعارض را رعایت کرد؛۳. برخی دیگر، در این مورد تفصیل هایی داده اند.

💡 10 - قاضى عياض معتقد است كه تعارض بين اين روايات و ظاهر روايت سفينه است، مىگوييم بر فرض كه چنين باشد، اين روايات نصند و در مقام تعارض نص با ظاهر، آنكهمى ماند و مقدّم مى شود ((نص )) است و آنكه مى رود و سقوط مى كند ((ظاهر)) است، علاوهبر اين، مى توان گفت كه بين اين احاديث و حديث سفينه، معارضه اى وجود ندارد؛ چوناين احاديث مى گويند خلفا دوازده نفرند، حديث سفينه كه نمى گويد خلفا چهار يا پنجنفرند، بلكه اين حديث خبر مى دهد كه تا سىسال بعد از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله راه و رسم سلطنت در حكومت ديده نمى شود؛نه كاخى است نه تجملاتى ديده مى شود، نه موروثى كردن حكومت است وامثال آن، اما بعد از سى سال چهره حكومت عوض مى شود، چون نوبت به معاويه مى رسد واو تمام برنامه هاى سلطنتى را كه اسلام نفى كرده بود، دوباره احيا مى كند.