اسفراینی شهفور بن طاهر

[ویکی نور] اِسْفَرایِنی، ابوالمظفر عماد الدین شاهفور (شهفور) بن طاهر بن محمد (د471ق1078/م)، فقیه، اصولی، مفسر و متکلم می باشد. ذهبی و حاجی خلیفه بر خلاف دیگر منابع، نام وی را طاهر و نام پدرش را محمد نوشته اند و از آنجایی که تفسیر وی تاج التراجم به تفسیر طاهری نیز معروف است، برخی گفته اند که نام او طاهر، و شاهفور (معرب شاهپور) لقب و شهرت او بوده است.
اسفراینی از ابن مَحمِش و اصحاب عبدالرحمان بن کیسان معروف به اصم و نیز اصحاب ابوعلی حامد بن محمد رفاء حدیث شنید و از آنان روایت کرد و کسانی چون زاهر شحّامی از وی حدیث نقل کرده اند. عبدالغافر فارسی نیز از او اجازۀ نقل حدیث داشته است. اسفراینی مدتی طولانی در طوس اقامت گزید و در آنجا مردمان بسیاری از او بهره بردند. به گفتۀ ابن عساکر وی در این مدت با خواجه نظام الملک روابطی نزدیک داشته است. صریفینی و ذهبی، اسفراینی را داماد ابومنصور بغدادی دانسته، و او را بسیار ستوده اند.
اسفراینی در فقه، شافعی و در علم کلام، اشعری مذهب بود. وی از ذوق شاعری نیز بی بهره نبود و داوودی، 5 بیت شعر در اخلاقیات از او نقل کرده است. وی در طوس درگذشت.
1. التبصیر فی الدین و تمییز الفرقة الناجیة عن الفرق الهالکین؛ اسفراینی در این کتاب، فرق غیر اهل سنت را سخت نکوهش می کند و سعی بر آن دارد که یگانگی آراء محدثان و فقهای اهل سنت را چون شافعی، ابوحنیفه، مالک، اوزاعی، داوود اصفهانی، زهری، لیث ابن سعد و حتی احمدبن حنبل که اختلافات بسیاری در عقاید و آراء وی با دیگر مذاهب اهل سنت وجود دارد، به اثبات رساند.
2. تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم. این کتاب از تفسیرهای مهم به زبان فارسی است.
دائره المعارف بزرگ اسلامی ج8، ص324.

💡 دوران فرمانروایی این واپسین امیر صفاری که حدود چهل سال به طول انجامید، در کش و قوس نبردهای مقطعی با طاهر و فرزندانش به ویژه حسین بن طاهر سپری شد. او که هم‌عصر حکومت‌های مقتدر محلی، همچون آل بویه، سامانی و غزنویان بود، به ناچار و بر حسب اوضاع آن زمان با آنان روابط حسنه و برخی اوقات خصمانه برقرار می‌ساخت.

💡 عبدالله بن طاهر را رسم هاى نيكو بسيار است يكى آن است كه به همه كارداران نامه نوشت كه حجت برگرفتم شما را، تا از خواب بيدار شويد! و از خيرگى بيرون آييد و صلاح خويش بجوييد و با برزيگران ولايت مدارا كنيد، و كشاورزى كه ضعيف گردد، او را قوت دهيد! و بجاى خويش ‍ بازآريد! كه خداى عزوجل از دست هاى ايشان طعام كرده است و از زبان هاى ايشان سلام كرده است و بيداد كردن برايشان حرام است (179)

💡 5 - خوى بد و خادمان  عبدالله بن طاهر پس از فوت برادرش طلحه (213 ه‍) از جانب ماءموران استاندار خراسانشد و تا زمان الواثق بالله متصدى امر حكومت بود و پس ‍ از هفدهسال استاندارى در سن 48 سالگى به سال 230 وفات يافت.

💡 2 - ((محمّد بن محمّد بن جعفر الحسينى )): محمّد از دعوت كنندگان به حسن بن زيد بود وعبداللّه بن طاهر از كارگزاران متوكل او را گرفته در نيشابور زندانى كرد و همچنان درآنجا بود تا وفات نمود. (678) اين دو تن از جمله كسانى بودند كه به وسيلهمتوكل زندانى شدند.

💡 پس از وصول خبر مرگ طلحه به عبدالله بن طاهر، که در بغداد مستقر بود، عبدالله به واسطهٔ حاجب خویش که طاهر بن ابراهیم نام داشت، برادر دیگر خود، علی بن طاهر، را به جانشینی خویش در خراسان منصوب کرد. عبدالله این انتصاب را به واسطهٔ اختیاری که از جانب خلیفه به وی به عنوان حاکم خراسان داده شده‌بود، انجام داد.