اثارالاول فی ترتیب الدول

[ویکی فقه] آثارالاول فی ترتیب الدول. آثارُ اَلأُوَل فی تَرتیبِ الدُّوَل، کتابی سیاسی ـ تاریخی به زبان عربی نوشته حسن بن عبدالله بن محمد بن عُمر عباس هاشمی صَفَدی، زنده پیش از ۷۱۶ق/۱۳۱۶م است.
وی به سال ۷۰۸ق/۱۳۰۸م از نگارش آن فراغت یاته است. کتاب در باب شرح حال پادشاهان و امور مملکتی و شامل ۴ بخش است: ۱. ضوابط و قواعد کشورداری؛ ۲. احوال پادشاه و وضع خاصان و خادمان وی؛ ۳. امور مخصوص به پادشاه و خاصان و اطرافیان او؛ ۴. جنگ ها.
چاپ
این کتاب بار ها به چاپ رسیده است: در بولاق به سال ۱۲۹۵ق/۱۸۷۸م، در قاهره به سال ۱۳۰۵ق/۱۸۸۸م، نیز در حاشیه تاریخ الخلفاء نوشته جلال الدین سیوطی (د ۹۱۱ق/۱۵۰۵م). نویسنده را کتاب دیگری است به نام نُزْهَةُ المالِکِ وَ الْمَمْلوکِ فی مُختَصَرِ سیرَةِ مَنْ وَلِیَ مِصْرَ مِنَ الْمُلوکِ.
امین، حسن، الموسوعه الاسلامیه، ج۱، ص۷۵، بیروت، مطبعه العاملیه، ۱۹۷۵م.
(۱) امین، حسن، الموسوعه الاسلامیه، بیروت، مطبعه العاملیه، ۱۹۷۵م.(۲) بروکلمان (آلمانی).(۳) بغدادی، اسماعیل بن محمد، ایضاح المکنون، استانبول، ۱۳۶۴ق.(۴) کحاله، عمررضا، معجم المؤلفین بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۳۷۶ق.

💡 رشد ساختار فرهنگی در این دوره، با نوشتن کتاب‌های «فائده‌البیان» و «عالم‌الخیام» توسط حاج‌اسدالله و کتاب‌های «میزان‌المسالک فی ترتیب‌الدلائل و المدارک» و «تحقیق توبه و رموز آن» توسط شیخ‌علی رشتی و «دیوان اشعار» توسط محمدجعفرخان مقتدرالممالک متخلص به شیدای گراشی و دیوان شعری به نام «باغستان» و «تفسیر سورهٔ فاتحه» توسط حاج‌رستم‌خان گراشی، کتاب «مباحثه مولاقلی اخباری گراشی با سیدعبدالحسین لاری» و حضور مجتهد به‌نام و مسلم که از سوی بسیاری از مراجع تأیید گردیده بود یعنی آیت‌الله سیدعباس معصومی بزرگ ادامه یافت. به‌نحوی که ایشان با وجود مدت کم حضور خود در منطقه، توانست مدرسهٔ علمیه شیخ‌علی رشتی که هم‌اکنون توسط نوهٔ ایشان حجت‌الاسلام سیدعباس معصومی اداره می‌گردد را احیا کند؛ و بنا به نوشتهٔ آیت‌الله العظمی مرعشی‌نجفی کتب و رسالاتی را در فقه و اصول و کلام و تفسیر و غیر آن‌ها به رشتهٔ تحریر درآورد (گلشن ابرار، جلدششم، ۱۳۸۶). و از حمایت بسیاری از مراجع و هم‌چنین مجلس شورای ملی، برای حضور در منطقه و در امان ماندن از معارضین برخوردار گردد؛ ولی آزار و اذیت ایشان از سوی هم‌قطارانش باعث شد به کرمانشاه مهاجرت کرده و در آن‌جا منشأ خدماتی گردد. از جمله کتبی که از او برجای مانده‌است، کتاب «محاسن‌الاخلاق» است که به همت نوهٔ ایشان چاپ شده‌است.