عتبه بن ربیعه

[ویکی فقه] عُتبة بن ربیعه، از سران و بزرگان قریش در زمان جاهلیت بوده که در جنگ بدر توسط حضرت علی (علیه السّلام) کشته شد.
ابوالولید، عُتبة بن ربیعه بن عبدشمس بن عبدمناف، بزرگ قریش و یکی از مهتران آنان در جاهلیت بود. وی از کسانی بود که به صاحب رای بودن و حلم و فضل و نفوذ کلام توصیف شده است. در جنگ فِجار برای صلح میان هوازن و کنانه میانجیگری کرد و هر دو گروه، به حکم او تن دادند. وی در جنگ بدر در صف مشرکان حضور یافت و علی بن ابی طالب (علیه السّلام) او را کشت.
زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۴، ص۳۹۵.
منابع تاریخی او را یکی از اصحاب قلیب دانسته اند. اصحاب قلیب به آن دسته از سران قریش گفته می شود که در جنگ بدر به دست مسلمانان کشته شده و در چاه بدر مدفون شدند. در جنگ بدر چون شمار کشتگان دشمن فراوان و دفن یکایک آنان برای مسلمانان دشوار بود، پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمود تا جنازه همه سران شرک را در چاهی کثیف و بدبو افکنند.
ابن کثیر، اسماعیل، البدایه و النهایه، ج۳، ص۲۹۲.
۱. ↑ زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۴، ص۳۹۵.
...

💡 وات معتقد است که این شکست به مکه آسیب بزرگی زد، اما آن را فلج نکرد. از دست‌دادن بسیاری از سران برای مکیان زیانی بزرگ بود، اما شاید بزرگ‌ترین ضرر از دست دادن اعتبار و قدر و منزلت بود. پیروزی مسلمانان در این نبرد نفوذ مکه را تا حد زیادی کاهش داد و جایگاه سیاسی مسلمانان را در مدینه مستحکم کرد. پس از این نبرد، ابوسفیان با کشته شدن دست کم دوازده تن از سران مکه همچون عمرو ابن هشام، عتبه بن ربیعه و امیة بن خلف تبدیل به مهم‌ترین رئیس قبیله در مکه شد. بر اساس گزارش بهرامیان در دایرة المعارف بزرگ اسلامی، مکیان با وجود پذیرش اسلام در آینده، اما ضربت این شکست را فراموش نکردند و این غزوه سبب شد تا رقابت‌های قبیلگی در بین اعراب دوباره سر برآورد. شکست در نظر مکیان تا جایی اهمیت یافت که ولید بن عقبه که پدرش را در بدر از دست داده‌بود، در نبرد صفین و در مقابل علی بن ابی‌طالب سخن از انتقام روز بدر زد و بابت آن مورد تمجید معاویه قرار گرفت. یزید، فرزند معاویه نیز پس از به قتل رساندن حسین بن علی در واقعه کربلا، به نوعی از این کینه دیرینه یاد می‌کند. به گفتهٔ وات، این مصیبت که بر سر اهل مکه آمد مجازاتی بود که پیش‌تر در آیات مکی پیش‌بینی شده بود و بنابراین صحت ادعای پیامبری محمد را معلوم کرد.