تفسیر الکشف و البیان

[ویکی فقه] الکشف و البیان عن تفسیر القرآن اثـر احمد بن ابراهیم نیشابوری ادیب نحوی لغوی محدث مقری، متکلم، خطیب و از فقهای زمان خود می باشد.
الکشف و البیان عن تفسیر القرآن (تفسیر ثعلبی) اثـر ابـواسـحاق احمد (م ۴۲۷ ق) فرزند ابراهیم نیشابوری معروف به ثعالبی یا ثعلبی ادیب نحوی لغوی محدث مقری، متکلم، خطیب و از فقهای زمان خود.
معرفی تفسیر
ثعالبی تفسیر خود را به شیوه روائی تالیف نموده است و شامل جمله ای از اشارات و معانی لطیف و اعراب کلمات و وجوه قرائات و همچنین اخبار و روایاتت امامیه و فضائل خاندان عصمت و طهارت (علیه السّلام) است. بدین جهت از منابع مهم مفسران شیعه بوده است.چنانکه علامه مجلسی این تفسیر را یکی از مصادر بحارالانوار خود قرار داده است. و نیز حدیث معروف من مات علی حب آل محمد را از همان تفسیر روایت می کنند. امـروزه چـنـدیـن نـسخه نفیس از این تفسیر در کتابخانه های مختلف جهان معرفی می کنند که کـهن ترین این نسخه ها نسخه ملا محمد صالح برغانی حائری است که تمامی فضائل و روایات این تفسیر در حق خاندان عصمت و طهارت را در تفسیر خود کنز العرفان نقل نموده است.و از دیـگـر نـسخه های آن نسخه کتابخانه موزه بریطانیا به شماره ۸۲۱ و واتیکان به شماره ۱۳۹۴ است. همچنین نسخه ای در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی به شماره ۱۲۴۲ محفوظ است. و نـیـز ایـن تفسیر توسط ابوبکر محمد بن الولید طرطوشی معروف به ابن ابی الدقه تلخیص شده است.
تفاسیر دیگر ثعالبی
دو تـفـسیر دیگر برای ابواسحق احمد ثعالبی ذکر کرده اند که عبارتند از:۱) تفسیر ثعالبی، تفسیر مـزبـور در یـک جـلد به شیوه روائی تدوین یافته که یک نسخه از آن نزد سید بن طاووس موجود بوده و در کتاب سعد السعود خود از آن بسیار نقل کرده است.۲) عرایس المجالس، در شرح قص قرآن و به زبان عربی است که در چند مجلس و هر مجلس در چند باب ترتیب یافته است.از ایـن تـفـسیر نسخه های قدیمی در کتابخانه دانشگاه تهران (شماره ۸۳) و در کتابخانه آستان قدس رضوی (شماره ۴۱۴۴) موجود است. چاپ و نشر این تفسیر نخست در بولاق سپس در بمبئی و مصر و بیروت بارها انجام شده است.

💡 بنابر گزارش طبرسی در مجمع‌البیان، ابوحمزه ثمالی، مفسر شیعه مذهب در تفسیر منسوب به وی، گزارش می‌کند که فاطمه، حریره‌ای را برای پیامبر در خانه ام‌سلمه آورد، به سفارش پیامبر، علی و حسنین نیز برای خوردن حریره نزد پیامبر آمدند و پس از آن، پیامبر کساء خیبری بر سر آنان انداخت و گفت: «اللّهم هؤلاء اهل بیتی و عترتی فاذهب عنهم الرجس و طهّرهم تطهیرا». شبیه به همین روایت را ثعلبی در تفسیر خویش گزارش کرده‌است. بنابر روایت ثعلبی، پس از دعای پیامبر اسلام، بخش دوم آیه ۳۳ احزاب نازل شد. بر اساس روایت دیگری که ثعلبی گزارش می‌کند که این واقعه در منزل عایشه صورت گرفته‌است. همچنین در تفسیر الکشف و البیان، از روایات دیگری یاد شده‌است که ماجرای حدیث کسا در منزل عایشه یا زینب صورت پذیرفته و آیه تطهیر پس از ماجرا کسا نازل شده‌است. تعدد گزارش‌ها اینچنینی سبب شده‌است تا برخی مفسران، نزول بخش دوم آیه را چندباره و در منزل فاطمه زهرا، ام سلمه، زینب و عایشه بدانند.

💡 به عقیده باکلی آمدن چنین احادیثی در تفسیر الکشف و البیان نشان می‌دهد که ثعلبی اینگونه روایات را مخالف عقیده اهل سنت نمی‌داند.