هیئت و نجوم اسلامی

[ویکی نور] هیئت و نجوم اسلامی، به قلم علی زمانی قمشه ای، عنوان مجموعه ای چهار جلدی در موضوع علم نجوم و مباحث نظری این علم و نیز معرفی اخترشناسان مسلمان و نوآوری های آنان است.
کتاب در چهار جلد تنظیم شده است. در جلد اول در ضمن یک مقدمه، یک تاریخچه و پنج بخش به مباحث مختلف هیئت و نجوم پرداخته شده است. در جلد دوم با عنوان «تاریخ شمسی اسلام» زندگانی معصومین به تفکیک مورد بررسی قرار گرفته است. جلد سوم با عنوان «اخترشناسان و نوآوران مسلمان» مشتمل بر مقدمه ای در ذکر مباحث و اطلاعات کلی علم نجوم و پس از آن بخشی در ذکر اخترشناسان قرن دوم هجری است. در جلد چهارم نیز در یک بخش تعداد دیگری از اخترشناسان و نوآوران مسلمان معرفی شده اند.
نویسنده در مقدمه جلد اول، جایگاه علم هیئت و نجوم را در دین اسلام این گونه توضیح می دهد: «دانش هیئت و اخترشناسی از شیرین ترین دانش ها و باشکوه ترین علومی است که در اسلام، قرآن و حدیث از آن به عظمت یاد شده و گاهی این عظمت و شکوهمندی با سوگند تأیید شده است»
جلد اول کتاب با ارائه تعاریف علم نجوم از دیدگاه ابن سینا، قاضی زاده رومی و اخوان الصفا آغاز شده است. بنا بر نظر دانشمندان عصر حاضر، علم هیئت علمی است که در آن از ظواهر اجسام آسمانی و قوانین حرکات ظاهری و حقیقی، اندازه ها، فواصل و خواص طبیعی آنها بحث می شود
در فصول پنج گانه جلد اول، پس از تبیین تعریف و موضوع علم نجوم، به مباحث هندسی این علم و چگونگی حرکت اختران، هلال و رؤیت هلال، جهت یابی و قبله شناسی و اوقات شرعی پرداخته شده است. در انتهای این جلد نیز در جداولی، رخدادهای اسلامی از قمری به شمسی تبدیل شده است

💡 هیئت وزرا غالباً در عمارت بادگیر تشکیل می‌شد که اعضای آن نیز از این درب، یعنی درب شمس‌العماره، که درب به نسب بزرگی بود رفت‌وآمد می‌کردند و به درب هیئت وزرا مشهور شده بود و اتومبیل رئیس‌الوزرا که تنها اتومبیل آن هیئت و ماشین کالسکه‌ای هفت نفره سیاهی بود جلوی درب توقف می‌کرد.

💡 ابن فرناس (منسوب به «تاکرین») به فراگیری پزشکی و داروسازی پرداخت و در علوم هیئت و ستاره‌شناسی، فیزیک و شیمی مهارت یافت. در موسیقی و ساخت ابزار آن متبحر، و رسم و هندسه معماری را به خوبی آموخته بود.

💡 مردی که ثروتمند بمیرد، بی آبرو مرده‌است. اندوخته‌های مالی تان را هرگز به بازماندگانتان نسپارید، چون بر روی پای خویش نخواهند توانست ایستاد. به هیئت و بنیاد نیز وامگذارید، چون عاقبت بر خلاف خواسته‌هایتان عمل خواهند کرد. ثروتتان را خود وقف کنید، نه بعنوان بخشش و صدقه، بلکه بعنوان هدیه به موسسات عمومی که در خدمت بشریت می‌کوشند.

💡 محمد کریم خان کرمانی علاوه بر کتب اعتقادی و حکمت، کتب متعددی در زمینه‌های طب، کیمیا، هندسه، نجوم و هیئت و سایر علوم به رشته تحریر درآورده.

💡 سه‌گانه به پایان رسید اما هنوز حکم جدیدی برای اعضای این هیئت و رئیس جدید آن از سوی رهبر ایران ابلاغ نگردیده‌است.

💡 حسن حسن‌زاده آملی در اثر خود بنام «دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی» دربارهٔ مبدأ طول ارض آورده‌است (با اندکی تلخیص و تعدیل):