نظام اعرج نیشابوری

نظام‌الدین حسن بن محمد بن حسین خراسانی نیشابوری، معروف به نظام اعرج، از حافظان و قاریان برجستهٔ جهان اسلام در سدهٔ هشتم هجری است که پس از سال ۷۲۸ قمری (۱۳۲۸ میلادی) درگذشته است. با‌این‌که خاستگاه خاندان و قبیله‌اش به دیار قم بازمی‌گردد، وی در نیشابور زاده شد و در همان شهر پرورش یافت. او از چهره‌های ممتاز دوران خود در حوزه‌های مختلف دانش به‌شمار می‌رود.

وی در علوم عقلی صاحب‌نظر بوده و در فنون زبان و ادبیات عرب مهارتی گسترده داشته است. فضل، ادب، ژرف‌نگری، تحقیق، تبحر، دقت نظر و ذوق سرشار او در میان عالمان متأخر شهرتی فراوان دارد. این جامعیت علمی، جایگاه او را در محافل علمی و ادبی زمانش استوار ساخته بود.

از منظر شخصیتی، منابع تاریخی او را فردی بسیار پرهیزکار، پارسا و اهل تصوف دانسته‌اند و برخی نیز او را به تشیع منتسب کرده‌اند. رویکرد صوفیانه به‌وضوح در تألیفاتش، به‌ویژه تفسیر قرآنش، نمایان است. با این حال، بر پایهٔ دیباچهٔ تفسیرش، به‌ظاهر می‌توان عدم تمایل آشکار به تشیع را دریافت. وی در عقیده به مذهب شافعی و با گرایش‌های اشعری شناخته می‌شده است.