ازهری خالد بن عبدالله

[ویکی نور] «ابوولید زین الدین خالد بن عبدالله بن ابی بکر»، متولد 838ق / 1434م، نحودان، لغت شناس و فقیه شافعی است که به وقاد نیز معروف می باشد. نسب وی به ابومنصور ازهری صاحب «تهذیب اللغة» می رسد. در جرجه (جرجا) واقع در صعید مصر، به دنیا آمد و نسبت جرجی (جرجاوی) او از همین جاست.
ازهری در کودکی همراه خانواده اش به قاهره رفت و همان جا پرورش یافت. در آغاز، قرائت قرآن آموخت و کتاب های «العمدة» و «مختصر» ابوشجاع را فراگرفت و سپس وارد الأزهر شد و در آنجا به تکمیل دانش خویش و فراگیری علومی چون معانی و بیان، صرف و نحو، منطق و اصول فقه پرداخت و از استادانی چون یعیش مغربی، داوود مالکی، سنهوری، حصنی، شمنی و سخاوی دانش آموخت. اما بنا بر روایتی که ابن عماد نقل کرده است، وی در آغاز، خادم الأزهر بود و در 36 سالگی، در پی تحولی روحانی به تحصیل علم روی آورد. وی علت اصلی این حال را، ناسزای یکی از طلاب الأزهر می داند که سخت بر وی گران آمده بود. ازهری پس از فراگیری علم به تدریس پرداخت و دانش دوستان بسیاری به مجالس درس وی راه یافتند و نام او بر سر زبان ها افتاد. برخی او را هم پایه جلال الدین سیوطی و عبدالرحمان جامی شمرده اند و حتی از برخی جهات، برتر از آن دو دانسته اند.
ازهری در پایان عمر به سفر حج رفت و در بازگشت، در محلی به نام برکة الحاج، نزدیک قاهره، از دنیا رفت. وی در روزگار خود، از نحویان بزرگ بشمار می رفت و در منابع، از وی ستایش بسیار شده است. بااین همه، او نیز همچون دیگر نحویان آن عصر که سخن تازه ای نداشتند، به شرح یا تلخیص آثار دیگران می پرداخت؛ ازاین رو کتاب های وی همه در شرح آثار نحویان دیگر چون ابن مالک و ابن هشام است. شیوه وی در شرح آثار نحویان و استناد به منابع نحوی، مبتنی بر اختصار و ایجاز است؛ به گونه ای که این ایجاز، خود گاه مخل معنی و مایه ابهام شده است. ازاین رو برخی از منتقدان، وی را شارحی ناموفق دانسته و شروح او را سست و پرخلل شمرده اند. به علاوه در شناخت او از لغت و ادب عرب نیز تردید کرده اند و مثلا به شرح او بر قصیده «برده» خرده هایی گرفته اند.
2. التصریح بمضمون التوضیح یا التصریح فی شرح التوضیح (شرح مبسوطی است شامل سه هزار بیت بر کتاب «أوضح المسالک إلی ألفیة ابن مالک» از ابن هشام)؛
3. تمرین الطلاب فی صناعة الإعراب؛
4. الحواشی الأزهریة فی حل ألفاظ المقدمة الجزریة (شرح مقدمه ابن جزری در تجوید)؛

💡 و از خالد بن معدان است كه گفت: چون ابراهيم - عليه السلام - فرزندرسول خداى -صلى الله عليه وآله - ارتحال نمود، آن حضرت گريست. گفتند، آيا مىگريى اى پيغمبر خداى ؟ فرمود: ريحانه و هبها الله و كنت اشمها دستهريحانى بود كه خداى تعالى او را بخشيده بود و من او را مى بوييدم

💡 امام صادق عليه السلام در پاسخ فرمود: دوازده نفر صريحا و رسما به خلافابوبكر اعتراض كردند، اين افراد شش نفر از مهاجران بودند، كه عبارتند از: سلمان،ابوذر، مقداد، بريده اسلمى، خالد بن سعيد و عمار ياسر و شش نفر از انصار بودند، كهعبارتند از: ابوالهيثم تيهان، عثمان بن حنيف، خزيمة بن ثابت، ابى بن كعب و ابوايوبانصارى.

💡 وى، سه پرچم براى سه تن از فرماندهان بست و آنان را به فرماندهى سپاه منصوبكرد. آن سه عبارت بودند از: خالد بن سعيد بن عاص،شرحبيل بن حسنه و عمرو بن عاص. امارت كل فرماندهى را بر عهده ابى عبيده جراح و پساز او بر عهده يزيد بن ابى سفيان گذاشت.

💡 پيغمبر(ص ) عمروبن اميه را به حبشه فرستاد، نامه اى كه در آن از ام حبيبه خواستگارىميكرد همراهش نمود. عمرو وارد مجلس نجاشى شده نامه را تسليم نمود. نجاشى كنيز خودابرحه را پيش ام حبيبه فرستاد تا اين مژده را به او بدهد ام حبيبه همينكه مژده ازدواج باپيغمبر(ص ) را شنيد هر چه زينت و زيور در برداشت بعنوان جايزه به ابرحه پيش كشنمود. براى اجراى عقد، و كالت به خالد بن سيعد بن عاص داد.

💡 و اولين كسى كه هيئت حاكمه را استيضاح مى كند، خالد بن سعيد بن العاص، سپس اباذر ومقداد، و همچنين يكى پس از ديگرى شروع به استيضاح مى نمايد كه آشوبى برپا شده، و در پايان اميرالمؤ منين عليه السلام دستور مى دهد: آرامش را حفظ نمايند، و بخصوصخالد بن سعيد را امر به آرامش نموده، و مى گويد: خداوند انديشه تو را مى داند و تو رامى ستايد.(897)