ابن جماعه عبدالعزیز بن محمد

ابن جماعه، با نام کامل عزّالدین عبدالعزیز بن محمد بن ابراهیم بن سعدالله بن جماعه الکنانی الشافعی، از فقیهان و محدثان برجسته قرن هشتم هجری بود. او در سال ۶۹۴ قمری در دمشق زاده شد و اصلاً از خاندان علمی و سرشناس «آل جماعه» در حماه (شام) بود. از دوران کودکی به تحصیل علوم دینی پرداخت و نزد شماری از بزرگان شافعی، فقه، حدیث، اصول و ادبیات عرب را آموخت. بعدها برای ادامه تحصیل و تدریس به مصر رفت و در مدارس بزرگ قاهره همچون «الخشابیه» به تدریس پرداخت. شخصیت علمی و اخلاقی او باعث شد در میان علما و قاضیان جایگاه ویژه‌ای بیابد و به مقام قاضی‌القضات نائل گردد.

ابن جماعه در کنار فعالیت‌های علمی، نقش مهمی در گسترش فقه شافعی و علوم حدیث داشت. آثار او گواهی بر تسلطش در رشته‌های مختلف است؛ از جمله کتاب «المناسك الكبرى» و «المناسك الصغرى» در فقه حج، «تخريج أحاديث الرافعي» در علم حدیث، و «المختصر الكبير في سيرة النبي ﷺ» در سیره نبوی. نوشته‌های او به‌ویژه در زمینه فقه و حدیث، قرن‌ها در مدارس اسلامی مورد استفاده قرار گرفته و از منابع معتبر مذهب شافعی به‌شمار می‌رود.

وی سرانجام در سال ۷۶۷ قمری (۱۳۶۵ میلادی) در حالی که برای زیارت خانه خدا به مکه رفته بود، درگذشت و در قبرستان «المعلاة» مکه به خاک سپرده شد. ابن جماعه نمونه‌ای از فقیهانی است که دانش، تقوا و خدمت به علم را توأمان داشت. نام او در تاریخ اندیشه اسلامی، به‌عنوان عالمی جامع، متواضع و اثرگذار در فقه و حدیث باقی مانده است.