خاندان سلجوقی از جمله دودمانهای ترکی بودند که از سال ۴۲۹ هجری قمری / ۱۳۰۰ میلادی در آسیای غربی به سلطنت رسیدند. ظهور این خاندان در تاریخ اسلام از رویدادهای بزرگ بهشمار میآید و سرآغاز دورهای تازه محسوب میشود. در آستانهٔ استیلای سلجوقیان، خلافت عباسی دچار ضعف شده بود و هیچیک از پادشاهان آن روزگار یارای آن نداشتند که کشورهای اسلامی را زیر یک حکومت واحد درآورند؛ بلکه این سرزمینها در دست سلسلههای محلی و متصرفی اداره میشدند. در این میان، تنها فاطمیان را میتوان از این حکم مستثنا دانست؛ اما آنان نیز اگرچه دولتی بزرگ داشتند، با خلفای عباسی در صلح و صفا به سر نمیبردند و خود مدعی خلافت و رقیب ایشان به شمار میرفتند.
سلجوقیان از ترکمانان بَدَوی بودند و در آغاز به زندگی شهری، تمدن و دین علاقهای نشان نمیدادند؛ اما پس از گرویدن به اسلام، به سبب سادگی طبع، در این راه دچار تعصب شدند و با همین انگیزه به یاری دولت و خلافت در حال احتضار شتافتند و بدان حیات دوباره بخشیدند. آنان به ایران، جزیره، شام و آسیای صغیر تاختند، این سرزمینها را به غارت بردند و هر سلسلهای را که در مسیر خود یافتند از میان برداشتند. در نتیجه، تمامی آسیای اسلامی را از دورترین نقاط غربی افغانستان تا کرانههای دریای روم (مدیترانه) زیر یک فرمانروایی درآوردند. همچنین با دمیدن روح غیرت و تعصب در کالبد مسلمانان، سپاهیان روم شرقی را که بار دیگر به تعرض به بلاد اسلامی پرداخته بودند، عقب راندند.
بهسبب همین ویژگیها، نسلی تازه از مسلمانان جنگجو و متعصب پدید آمد که دلاوری آنان نقش مهمی در شکست مسیحیان در جنگهای صلیبی داشت و همین عوامل است که به سلجوقیان جایگاهی والا در تاریخ اسلامی بخشیده است. سلجوقیان از نسل سلجوق بن دُقاق (تُقاق)، از رؤسای ترکمانان غز، بودند.