تذییل

تذییل. [ت َذْ ] ( ع مص ) درازدامن کردن. ( تاج المصادر بیهقی ) ( زوزنی ) ( از اقرب الموارد ) ( از المنجد ). چیزی را دامن چیزی کردن. ( آنندراج ). || نوشتن در ذیل صحیفه علاوه بر آنچه در آن هست. ( از اقرب الموارد ) ( از المنجد ). || ( اِ ) آنچه پس از تمام کردن کتابی در تکمیل یا توضیح آن نویسند. ذیل. ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ). ضمیمه. ( ناظم الاطباء ). || ( مص ) ( اصطلاح معانی ) تعقیب جمله ای است بجمله دیگر که مشتمل باشد بر معنی جمله اولی برای تأکید منطوق یا مفهوم آن، اول چنانکه در آیه شریفه ٔ: و قل جاء الحق و زهق الباطل ان الباطل کان زهوقاً. جمله اخیره بمعنی جمله ماقبلش و تأکید منطوق آن است، چنانکه در بیت ناصرخسرو علوی:
بازِ جهان تیزپرّ و خلق شکار است
بازِ جهان را بجز شکار چه کار است ؟
دوم چنانکه در قول نابغه ذبیانی:
و لست بمستبق اخاً لاتلمّه
علی شعث ای الرجال المهذب.
جمله اولی دلالت می کند از روی مفهوم بر اینکه برادر مهذب نیست.و از قبیل اول است این شعر:
مریز خون من ای بت بروزگار خزان
مساعدت کن با من بریز خون رزان
چو هست خون رزان قصد خون من چه کنی
که غم فزاید از این و طرب فزاید از آن.
و از قبیل دوم است قول مولوی:
پس بد مطلق نباشد در جهان
بد بنسبت باشد این را هم بدان.( از هنجار گفتار صص 135- 136 ).و رجوع به تعریفات جرجانی و کشاف اصطلاحات الفنون شود.

(تَ ) [ ع. ] (مص م. ) ا - دامن دار کردن. ۲ - مطلبی را در پایین صفحة کتاب نوشتن.

۱. ذیل دادن، ذیل نویسی کردن، نوشتن مطلبی در پایین صفحۀ کتاب.
۲. [قدیمی] دامن دار کردن، جامه را درازدامن کردن.

ذیل دادن، ذیل نویسی کردن، دامن دارکردن
۱- ( مصدر ) دراز دامن کردن دامن فرو هشتن دامن دار کردن. ۲- مطلبی را در ذیل صفح. کتاب نوشتن. ۳- ( اسم ) ذیل نویسی. جمع: تذلیلات.

[ویکی فقه] تذییل، ذکر جمله مستقل در ادامه کلامی تام، به منظور تقریر و تکمیل آن؛ از فنون بلاغت است.
یکی از اسلوب های بلاغی و بدیعی قرآن که از انواع «اطناب به زیاده» شمرده شده «تذییل» است.
معنای لغوی و اصطلاحی
«تذییل» مصدر باب تفعیل از ریشه «ذیل» به معنای چیزی را ذیل چیز دیگر قراردادن، و در اصطلاح به این معنا است که پس از اتمام کلام، جمله ای مستقل به معنای همان کلام اول آورده شود تا منطوق یا مفهوم کلام، محقق شود و برای کسی که معنا را فهمیده است تقریر و تکمیل، و برای کسی که نفهمیده، آشکار و روشن شود؛
← مثال
۱. ↑ سبا/سوره۳۴، آیه۱۷.
...

ا - دامن دار کردن.
مطلبی را در پایین صفحة کتاب نوشتن.

💡 در زبان عربی واژهٔ تذییل برای پی‌نوشت به کار برده می‌شود.

💡 این کتاب به همت دکتر ماکس مایرهوف و بر اساس نسخه خطی‌ای که در کتابخانه استانبول بوده، تصحیح و در سال ۱۹۴۰ میلادی منتشر شده است. مصحح علاوه بر تصحیح این اثر، به تذییل، فهرست نویسی و ترجمه کتاب به زبان فرانسه مبادرت ورزیده است.