عزیزخان مکری

[ویکی فقه] عزیزخان مُکری،، ملقب به سردار کل، فرمانده نظامی و از رجال عصر محمدشاه و ناصرالدین شاه قاجار بوده است.
عزیزخان، پسر سلطان محمد مکری، از طوایف مُکری آذربایجان بود. وی در حدود ۱۲۰۷ در ناحیه سردشت به دنیا آمد. عزیزخان در دورۀ محمدشاه به علت داشتن سواد و خط خوش، با درجۀ یاوری به خدمت نظام در لشکر تبریز مشغول شد. وی در ۱۲۵۳، در لشکرکشی محمدشاه به هرات نقش فعال داشت و نام وی در فهرست سرداران این جنگ برده شده است. همچنین در این جنگ، عزیزخان به نمایندگی از سوی محمدشاه در مذاکرات صلح شرکت می کرد که این نشانۀ اهمیت سیاسی وی و اعتماد محمدشاه به اوست.
در شیراز
در ۱۲۵۶ پس از احضار فریدون میرزا، حاکم فارس، به تهران، عزیز خان مکری به همراه میرزانبی خان، حاکم جدید فارس، به شیراز رفت و مورد اعتماد وی واقع شد. در سفر دومِ میرزانبی خان به فارس در ۱۲۵۹ نیز، عزیزخان همراه وی بود. در ۱۲۶۰ پس از شورش مردم فارس، اگرچه میرزانبی خان معزول و حسین خان آجودانباشی حاکم فارس شد، اما عزیزخان در شیراز ماند و به خدمت حاکم جدید درآمد. در ۱۲۶۴، مردم شیراز علیه حسین خان آجودانباشی قیام کردند و درنتیجه، وی محبوس گشت. عزیزخان نیز که تا این زمان در صدر فوج چهارم تبریز در خدمت آجودانباشی بود، به همراه سپاهش به دارالخلافه احضار شد.
مورد توجه امیر کبیر
عزیزخان به سبب توانایی اش مورد توجه امیرکبیر قرار گرفت و در طول صدارت وی، مأموریتهای مهمی یافت، از جمله در ۱۲۶۵ برای خوشامدگویی به الکساندر (ولیعهد روسیه) که برای نظم بخشیدن به قفقاز و گرجستان به ایروان رفته بود، به آن جا رفت. در شوال ۱۲۶۶، فتنه بابیها در زنجان موجب اغتشاش شده بود. عزیزخان مکری و میرزاحسن خان وزیر نظام در بازگشت از مأموریت ایروان وارد زنجان شدند و کوشیدند تا با ملایمت فتنه را فرو بنشانند، ولی موفق نشدند و عزیزخان فرمان جنگ داد در رجب ۱۲۶۷ که ناصرالدین شاه قصد سفر به عراق و اصفهان داشت، حکومت تهران در غیاب ناصرالدین شاه، به شاهزاده بهرام میرزا سپرده شد. پیشکار بهرام میرزا عزیزخان مکری بود که در رأس نُه فوج به انتظام امور و محافظت از تهران اشتغال داشت.
مبارزه با بابیان
...

💡 بازار بوکان یا تاریک بازار یک بازار قدیمی و سرپوشیده در شهر بوکان واقع در آذربایجان غربی است. این بازار در دورهٔ ناصرالدین شاه و در سال ۱۲۶۰ شمسی توسط سیف‌الدین فرزند عزیزخان مکری احداث شده‌است. بازار بوکان، دومین بازار در استان آذربایجان غربی به‌شمار می‌آید.

💡 دهبکری‌ها با حکومت‌های مرکزی ایران ارتباط نزدیکی داشتند و در سرکوب شورش شیخ عبیدالله نهری، اسماعیل سیمیتقو و جمهوری مهاباد نقش داشتند. در دورهٔ ناصرالدین شاه، عزیزخان مکری تعدادی از روستاهای بوکان را به آن‌ها بخشید و به مرور توانستند در حکومتِ قاجار نیز نفوذ پیدا کنند.

💡 عزیزخان مکری در سال ۱۲۳۲ طی تشریفاتی خاص در دربار پادشاه به منصب سرداری کل رسید. از این تاریخ، همهٔ مسئولیت‌های نظامی و لشکری ایران تحت امر او بود. با دسیسه‌های میرزا آقاخان نوری، صدراعظم وقت، در دی ماه سال ۱۲۳۶ از سرداری کل عزل شد و به املاک خود در آذربایجان برگشت. در آذربایجان املاک زیادی داشت و به آن‌ها سرکشی می‌کرد.

💡 عزیزخان مکری مردی باکفایت و متواضع و بخشنده و زیرک بود اما از طمع و جاه طلبی و قساوت خالی نبود و حکایت‌هایی از سخت‌گیری‌های او نقل شده است. روایت می‌شود روزی مردی روستایی به‌عنوان هدیه، کبک خوش خط‌وخالی را به خدمت عزیزخان می‌آورد و توصیف زیاد از جست‌وخیز و چابکی آن کبک در موقع شکار و بدام انداختن کبک‌های کوهسار به زبان می‌آورد.

💡 سردار بوکان در سال ۲۰۰۰ میلادی برابر با ۱۳۷۹ هجری خورشیدی به وسیله علی خدامرادی پیشکسوت فوتبال بوکان به صورت غیررسمی پایه‌گذاری شد. ثبت و تأسیس این باشگاه ورزشی در سازمان ثبت شرکت‌ها در سال ۸۳ در این شهرستان انجام شد. این تیم فوتبال، نام خود را از عزیزخان مکری معروف به سردارکُل (سردار بوکان) گرفته‌است.