شهر بلقیس

«شهر بلقیس» در استان خراسان شمالی، شهرستان اسفراین، حدود ۳ کیلومتر جنوب‌غرب شهر کنونی اسفراین واقع شده است. این مجموعه با شماره ۴۴۹۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. محدوده شهر تاریخی بلقیس بسیار کهن است حدود ۴۰۰۰ سال قدمت دارد. این شهر در دوره‌های مختلف از جمله پیش از اسلام، دوره‌های اسلامی، و حتی تا دوران صفوی و اوایل قاجار سکونت داشته است. مثلاً آثار سکه‌ها نشان می‌دهند که فعالیت اقتصادی در این منطقه از قرن دوم هجری به بعد وجود داشته است. مهم‌ترین اثر شهر، ارگ بلقیس است (گاهی «نارین قلعه» نیز نامیده شده)؛ ساخت آن ترکیبی از خشت، گِل و چینه است. این ارگ دارای حدود ۲۹ برج و خندق در پیرامون بوده است؛ وسعت قابل توجهی دارد و از بناهای خشتی بزرگ ایران به شمار می‌رود. بخش‌های دیگر شهر نیز شامل دیوارها، خندق، بازار، محلات شهر، کوره سفالگری، آب‌انبار، بقایای مسجد و … هستند.