اتروسک

اتروسک. [ اِ ] ( ص، اِ ) در زبانهای اروپائی صفت ( و نیز اسم ) اتروریاست. رجوع به اتروریا شود.

از افسانه های رومی جنین مستفاد می شود که اتروسکها از آسیای صغیر از راه دریا به ایتالیا آمده اند زیرا بعضی نقوش ابنیه و بسیاری از عادات دینی آنان با اهالی آسیا شباهت دارد ٠ شاید در حدود ۹۵٠ ق ٠ م ٠ در ساحل دریای تیرنین در مغرب شبه جزیره ایتالیا پیاده شده اند ٠ عاقبت در ۵۲۵ ق ٠ م ٠ از آپنن گذشته [ پو ] را از ایتالیاییان گرفتند و شهر [ بولنی ] را بنا کردند اتروسکها از حیث زبان و عادات و رسوم با دیگر ملل اختلاف دارند و هویت آنان هنوز مورد بحث مورخانست ٠

اِتْروسْک (Etruscan)
از اقوام باستانی ساکن اِتروریا۱، در ایتالیا (اراضی توسکان۲ و بخشی از اومبریا۳ی کنونی)، از قرن ۸ تا قرن ۲پ م. سلسلۀ اِتروسکی تارکینیوس۴ ها از ۶۱۶ تا ۵۰۹پ م بر روم سلطنت کرد. اِتروسک ها در اوج تمدن خود، در قرن ۶پ م، با استفاده از ناوگان تجاری قدرتمند خود به ثروت و قدرت سرشار دست یافتند. در ۵۰۹پ م از رُم رانده شدند و سرانجام تحت سلطۀ رومیان درآمدند. احتمالاً اِتروسک ها پیش از ۸۰۰پ م از آسیای صغیر آمده بودند. حکومت شاهان اِتروسک، اشرافیتی بسته بود و به خاندان لوکومونِس۵ محدود می شد که وظایف مدنی و مذهبی را درهم آمیخته بودند. وسعت اِتروریا حدود ۵۰۰پ م به بیشترین حد رسید؛ اما یونانیان و رومیان، آنان را از کامپانیا۶ و لاتیوم۷ بیرون راندند. در ۴۷۴پ م هیرون اول، جَبّار سیراکوز۸، اِتروسک ها را در نبردی دریایی در کومِه۹، شکست داد. اِتروسک ها حدود ۴۵۴ از کورسیکا۱۰ و البا۱۱ نیز بیرون رانده شدند؛ در ۳۹۶پ م وِیی۱۲ مغلوب شد؛ و گُل ها شهرک های مهاجرنشین را در پو۱۳ ویران کردند (۳۹۰پ م). بخش جنوبی اِتروریا به رُم سوگند وفاداری یاد کرد (۳۵۱پ م)، و پس از چند نبرد، در ۲۸۳پ م رومیان به فرماندهی کورنِلیوس دولابِلا۱۴ در دریاچۀ وادیمونیان۱۵ به پیروزی کامل رسیدند. اِتروسک ها در ۹۱پ م، مانند رومیان حقوق شهروندی دریافت می کردند. شهرک های نظامی که سولا۱۶ و اوگوستوس در اِتروریا ساختند، به خودمختاری این قوم پایان داد و این سرزمین نیز رومی شد.

💡 باستان شناسان کلاسیک علاقه‌مند به تمدن روم در مورد تأثیر اتروسک‌ها و دیگر فرهنگ‌های اولیه حاضر در شبه جزیره ایتالیا بحث می‌کنند. آنها همچنین دربارهٔ خرده فرهنگ‌های موجود در جمهوری روم و امپراتوری بر اساس تفاوت‌های منطقه‌ای بحث می‌کنند، و هر بحثی در مورد امپراتوری بعدی حداقل مستلزم جدایی جزئی به امپراتوری بیزانس است.

💡 رویکرد با زنان در جامعهٔ اتروسک با جامعه‌های یونانی و رومی بسیار متفاوت بود. در مهمانی‌های اتروسک، زنان در کنار مردان حضور می‌یافتند؛ ولی نزد یونانی‌های آن زمان، دموکراسی فقط برای مردان بود؛ بنابراین نویسندگان یونانی و سپس رومی به زنان اتروسک انگ بی‌بندوباری زدند، این بی‌اعتباری به‌طور کلی آداب و رسوم هر دو جنس را در بر می‌گرفت.

💡 زبان ایبریایی مانند سایر زبان های بومیان اسپانیا منقرض شده و به رفته رفته جای خود را به زبان لاتینی داده است. بین زبان مساپیک و ایبریایی تشابهاتی یافت شده ولی این زبان تاکنون در طبقه‌بندی خاصی قرار نگرفته است. ایبری اشتراک‌هایی با زبان باسکی نیز دارد. همچنین ارتباطاتی با زبان اتروسک نیز داشته است.

💡 زنان در تمدن اتروسک جایگاه مهمی در زندگی روزمره داشتند. شواهد باستان‌شناختی گوناگون نشان می‌دهند که آنان می‌توانستند هم در کارهای سیاسی و اداری مشارکت کنند و هم در زندگی خانوادگی و اجتماعی، جایگاه درخوری داشته باشند.

💡 البته در درازای هزار سال تاریخ تمدن اتروسک، وضعیت زنان یکسان نبوده و تحولاتی داشته‌است. وانگهی دانشی که از آنان در دست داریم، تنها دربارهٔ طبقهٔ نسبتاً مرفه جامعهٔ اتروسک است. ولی به هر روی، اشیاء باستان‌شناختی — مانند دیوارنگاره‌ها و تابوت‌دان‌های پیداشده در گورستان‌ها — چنین می‌نمایند که زنان اتروسک، به‌ویژه نسبت‌به دیگر تمدن‌های مدیترانه‌ای در آن زمان، وضعیت بسیار خوبی داشتند.