بادخان

بادخان. ( اِ مرکب ) بادخوان. بادگیر و گذرگاه باد باشد مطلقاً خواه در بلندی و خواه در پستی.( برهان ) ( ناظم الاطباء ). جای بادگزار[ گذار ] و ظاهراً باصطلاح مکان اسفل را گویند و در اصل خانه باد بود که بقلب استعمال کرده اند. کسائی گوید:
عمر چگونه جهد از دست خلق
باد چگونه جهد از بادخان ؟( از آنندراج ) ( انجمن آرا: بادپروا ).تادیو فتنه در دل او بیضه نهاد و هوای عصیان بر سر اوبادخان ساخت. ( کلیله و دمنه ). رجوع به بادخوان، بادخانه، بادگیر، بادپرانی، بادآهنج، بادپروا، بادآهنگ شود.
بادخان. ( اِخ ) ( عین... ) چشمه ای در حدود دامغانست، و هرگاه نجاستی در آن افکنند باد و طوفانی قوی پدید آید و صحت این خبر بتواتر پیوسته و چنین گویند که در نواحی غزنین نیز مثل این چشمه ای است. ( حبیب السیر چ خیام ج 4 ص 665 ).

(اِمر. ) بادخانه، بادگیر، گذرگاه باد.

جایی که در آن هوای بسیار جمع شود و باد بسیار بوزد، بادخانه، خانۀ باد.

چشمه ای در حدود دامغانست

💡 وقتی هیچگونه بادی در کار نیست، هر گونه بادخان به عنوان دستگاه تهویه عمل می‌کند زیرا فرایند حرکت هوا بر عکس اثر مکیدن است. فشار هوای بیرونی کمتر از فشار هوای درون ساختمان است، در نتیجه هوای گرم درونی، به وسیله اثر دودکشی، به بیرون برج کشیده می‌شود. با وجود این، اثر دودکشی به تنهایی کمتر از اثر باد کاراست. سکون کامل باد نادر است و معمولاً دو اثر در هم می‌آمیزند.

💡 با بهره‌گیری از تابش مستقیم خورشید می‌توان اثر بادخان را افزایش داد. با تابش آفتاب به بدنه عمودی بادخان دمای هوای داخل آن افزایش یافته و صعود آن به سمت بالا با سرعت بیشتری انجام می‌شود. این مجموعه دودکش خورشیدی نامیده می‌شود.

💡 بادخور در حالت ترکیبی نیز باید همه سویه باشد. بدین ترتیب که یک مجرا با جداگرهایی به چهار مجرای قائم تقسیم شده‌است و بدون توجه به جهت وزش باد یکی از محورها نسیم را می‌گیرد و سه محور دیگر، به صورت بادخان زانودار عمل می‌کند.

💡 طرح بادخان به ویژگی‌های باد منطقه وابسته است. اگر جهت‌های باد کمابیش قابل پیش‌بینی باشند، می‌توان بادخان را یک- سویه طراحی کرد. چنانچه جهت‌های باد آشفته باشند، بادخان را چند- سویه طراحی می‌کنیم.

💡 بعد از سقوط شهاب سنگ در این منطقه «دوآلِم رسکت» کاخ و بادخان‌هایی عظیم، آتشکده بنیان شد که تا زمان حکومت اردشیر حسام الدوله باوند «سال ۶۰۰ ه‍. خ» پابرجا بود.