افعال الهی

[ویکی فقه] بر اساس جهان بینی توحیدی، همه موجودات و پدیده های هستی به صورت بی واسطه یا با واسطه افعال خداوند هستند.
بحث درباره افعال خداوند، هم در فلسفه اسلامی و هم در کلام اسلامی مطرح شده است.
افعال الهی در علم کلام
متکلمان اسلامی پس از مباحث مربوط به ذات و صفات خداوند، به بحث درباره افعال الهی پرداخته اند، آنان در این باره مسائل مهم و گسترده ای را بررسی کرده اند که در حقیقت به عدالت و حکمت خداوند باز می گردد، حسن و قبح عقلی، تعلق اراده خدا به طاعات و عدم تعلّق آن به معاصی، فاعلیت انسان نسبت به افعال اختیاری و رد نظریه جبرگرایان، افعال تولیدیه، خلق افعال، کسب، استطاعت، قضا و قدر الهی، تکلیف مالایطاق، هدایت و ضلالت، عذاب نشدن کودکان، غایت و غرض در افعال الهی، حسن و وجوب تکلیف، لطف و اصلح، آلام و اعواض، آجال، ارزاق، اسعار، از مهم ترین مسائلی است که در مبحث مربوط به افعال خداوند مطرح شده است.
تقسیمات افعال در کلام
← مخترع و مباشر و متولد
...

💡 در این کتاب هم سخن از ولی‌شناسی است. اولیاء از طوری ورایِ عقل سخن می‌گویند، آنها آلت حق اند، و حق تعالی خود را از ایشان می‌نمایاند، معجزات ظهور افعال الهی است بر دست انبیاء. تصرف اولیاء و انبیاء در نفوس این است که باطن آنها را ظاهر می‌سازند، مثل باران بهاری که خار و گل را ظاهر می‌نماید (ص ۳۰۲). اولیاء و انبیاء محک هستند، با ظهور آنها آنچه پدیدشدنی است پیدا می‌شود. اینها حقیقتشان یکی است و آن حقیقت محمدی است که با بعثتهای متوالی چهره نموده‌است (ص ۳۶۴).

💡 محور کلام معتزله را اصول پنجگانه:توحید، عدل، وعد و وعید، منزلة بین المنزلتین، امر به معروف و نهی از منکر، تشکیل می‌دهد، و قاعدهٔ حسن و قبح عقلی از مبادی اصل عدل به‌شمار می‌رود، زیرا توصیف افعال الهی به عدل و حکمت، و پیراسته بودن او از کارهای ناروا متوقف بر این است که افعال در ذات خود حسن یا قبیح بوده، و عقل بر ادراک حسن و قبح آن‌ها (فی الجملة) توانا باشد.