کتاب ارشادالزراعة تألیف قاسمبنیوسف ابونصری هروی، یکی از متون کهن و ارزشمند فارسی در حوزه اصول و روشهای زراعت و کشاورزی و نیز شناخت گیاهان و درختان بهشمار میرود. این اثر در دوره صفوی و در سال ۹۲۱ قمری به رشته تحریر درآمده و از جمله نخستین آثار نظامیافته در این زمینه به زبان فارسی محسوب میشود که هماکنون نیز بهعنوان منبعی مهم در تاریخ علوم کشاورزی ایران مورد توجه پژوهشگران قرار دارد.
مؤلف در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از تألیف این اثر، الهام و اشاره خواجه عبدالله انصاری در عالم خواب ذکر کرده است که به او فرمان میدهد کاری را آغاز کند تا موجب خشنودی پروردگار شود. ابونصری هروی برای رفع تردید و اطمینان از این امر، به کلام خداوند یعنی قرآن کریم تفأل میزند و با آمدن آیاتی که بر فوائد و محسنات کشاورزی دلالت دارند، شروع به کار در این زمینه را واجب میشمارد. وی سپس با پرسوجو از کشاورزان باتجربه و مراجعه به صاحبنظران و اهل تحقیق، دانش لازم را گردآوری و اثر خود را با دقتی قابلتقدیر تألیف کرده است.
این کتاب نهتنها بهعنوان یک رساله فنی در کشاورزی، بلکه بهدلیل رویکرد معنوی و اخلاقی مؤلف و نیز شیوه مستند و پژوهشی او، در زمره آثار مهم تمدن ایرانیاسلامی جای میگیرد. ارشادالزراعة بازتابدهنده دانش بومی و تجربیات کشاورزی ایران در آستانه عصر صفوی است و از این نظر، هم منبعی برای تاریخ علم و هم گنجینهای از واژگان و اصطلاحات فارسی در حوزه زراعت به شمار میآید.
اِرشادُ الزراعه
نوشتۀ ابونصر فاضل هروی، کتابی به فارسی، در شیوه های کشاورزی. این اثر در ۹۱۲ق، در یک مقدمه و هشت باب/روضه نوشته شده است. مقدمه در ضرورت کشاورزی و روضه ها در شناخت زمین کشاورزی، غلّات، تاک، پیوند، سبزی ها، گل ها و درختان، میوه ها و خوراک هایی که از آن ها می پزند، پرورش زنبور عسل و کرم ابریشم و مانند آن هاست. مؤلف در یادکردِ گیاهان، گاه به مناسبت، شعری از خود آورده است. ارشادالزراعه به چاپ رسیده است (۱۳۲۴ق و ۱۳۴۶ش).
[ویکی فقه] ارشاد الزراعة (کتاب). «ارشاد الزراعة» تالیف قاسم بن یوسف ابونصری هروی، در موضوع اصول و روش زراعت و کشاورزی و شناخت گیاهان و درختان از جمله نگاشته های کهن فارسی عهد صفوی است. تاریخ تالیف این اثر چنان که در آغاز آن آمده سال ۹۲۱ ق است.
مؤلف سبب تالیف کتاب را بر حسب امر و اشاره خواجه عبدالله انصاری، در عالم خواب، ذکر می کند که به وی دستور می دهد کاری را شروع کند تا سبب خشنودی باری تعالی باشد. وی برای رفع سرگردانی از کلام خداوند ( قرآن کریم ) تفال می کند و چون آیات مناسبی مشتمل بر محسنات زراعت می آید، لذا شروع در امر زراعت را واجب می داند و از مردم صاحب تجربه قواعد آن را پرسیده و پس از مراجعه به اهل تحقیق و صاحبان صلاحیت کتاب را به نگارش در آورده است.
[ویکی نور] «ارشاد الزراعة» تالیف قاسم بن یوسف ابونصری هروی، در موضوع اصول و روش زراعت و کشاورزی و شناخت گیاهان و درختان از جمله نگاشته های کهن فارسی عهد صفوی است. تاریخ تألیف این اثر چنان که در آغاز آن آمده سال 921ق است.
مؤلف سبب تألیف کتاب را بر حسب امر و اشاره خواجه عبدالله انصاری، در عالم خواب، ذکر می کند که به وی دستور می دهد کاری را شروع کند تا سبب خشنودی باری تعالی باشد. وی برای رفع سرگردانی از کلام خداوند (قرآن کریم) تفأل می کند و چون آیات مناسبی مشتمل بر محسنات زراعت می آید، لذا شروع در امر زراعت را واجب می داند و از مردم صاحب تجربه قواعد آن را پرسیده و پس از مراجعه به اهل تحقیق و صاحبان صلاحیت کتاب را به نگارش در آورده است.
کتاب با مقدمه ای از محقق کتاب درباره کتاب و مؤلف آن آغاز شده است. متن اثر نیز در هشت بخش (روضه) تحریر و تدوین شده است.
کتاب ارشاد الزراعه از متون ارزشمند و علمی زبان فارسی در رشته کشاورزی است فوائدی که از چاپ این کتاب می توان منظور داشت علاوه بر حفظ و نگهداری یکی از متون علمی قدیمی زبان فارسی عبارت است از:
1. آشنا شدن با اصطلاحات معمول زمان مؤلف درباره کارهای زراعی و نام انواع مختلف میوه ها (مثلاً متجاوز از صد نوع انگور)، غلات (نام های مختلف انواع گندم، جو، ارزن، سبزی ها و صیفی کاری) و حبوبات و امثال آن.
[ویکی فقه] ارشاد الزراعه (کتاب). «ارشاد الزراعة» تالیف قاسم بن یوسف ابونصری هروی، در موضوع اصول و روش زراعت و کشاورزی و شناخت گیاهان و درختان از جمله نگاشته های کهن فارسی عهد صفوی است. تاریخ تالیف این اثر چنان که در آغاز آن آمده سال ۹۲۱ ق است.
مؤلف سبب تالیف کتاب را بر حسب امر و اشاره خواجه عبدالله انصاری، در عالم خواب، ذکر می کند که به وی دستور می دهد کاری را شروع کند تا سبب خشنودی باری تعالی باشد. وی برای رفع سرگردانی از کلام خداوند ( قرآن کریم ) تفال می کند و چون آیات مناسبی مشتمل بر محسنات زراعت می آید، لذا شروع در امر زراعت را واجب می داند و از مردم صاحب تجربه قواعد آن را پرسیده و پس از مراجعه به اهل تحقیق و صاحبان صلاحیت کتاب را به نگارش در آورده است.
ساختار
کتاب با مقدمه ای از محقق کتاب درباره کتاب و مؤلف آن آغاز شده است. متن اثر نیز در هشت بخش (روضه) تحریر و تدوین شده است.
گزارش محتوا
کتاب ارشاد الزراعه از متون ارزشمند و علمی زبان فارسی در رشته کشاورزی است فوائدی که از چاپ این کتاب می توان منظور داشت علاوه بر حفظ و نگهداری یکی از متون علمی قدیمی زبان فارسی عبارت است از: ۱. آشنا شدن با اصطلاحات معمول زمان مؤلف درباره کارهای زراعی و نام انواع مختلف میوه ها (مثلا متجاوز از صد نوع انگور )، غلات (نام های مختلف انواع گندم، جو، ارزن، سبزی ها و صیفی کاری) و حبوبات و امثال آن. ۲. اصطلاحات باغداری و طرز باغبانی، طرح و احداث باغهای میوه و امثال آن. ۳. آشنا شدن به طرز آیش گذاردن و تناوب زراعی معمول آن زمان. ۴. شرایط و رسوم کشت باغ و تاکستان و طرز نشاندن تاک. ۵. آشنا شدن به طرز زراعت های بزرگ: یونجه، کنجد و کرچک، خشخاش، شاهدانه، گندم و جو و غیره. ۶. فهرست سبزی های معمول آن زمان و طرز کشت سبزی های مختلف. ۷. نامهای میوه ها و طرز پیوند آنها که چه درخت میوه ای را به کدام درخت میوه دیگر می توان پیوند نمود. ۸. گلاب کشی و عرق کشی از انواع گیاهان معطر. ۹. زنبورداری و پرورش زنبورعسل. ۱۰. پرورش کرم ابریشم. ۱۱. طرز ساختن پنیر و انواع مرباها و حلوبات و پختن شیرینی های مختلف. ۱۲. سرکه انداختن و طرز تهیه ترشی های متنوع و طرز تهیه آب غوره. ۱۳. خشک کردن میوه ها و نگهداری سبزی ها به طور صحیح. ۱۴. طرز کود دادن به زراعات و آبیاری و شناختن خاکها. و بسیاری مطالب دیگر که امروز هم می تواند برای مشتاقان این مباحث راهنمای بسیار ارزنده ای باشد.
وضعیت کتاب
...
