در اصل، «فضلی» از ریشه «فضل» گرفته شده و به مفاهیمی چون برتری، برکت و خوبی اشاره دارد. در بسیاری از متون قدیمی و ادبیات کلاسیک، این واژه به کسی یا چیزی گفته میشود که دارای برتری اخلاقی، علمی یا اجتماعی است. در برخی متون مذهبی و عرفانی، «فضلی» ممکن است به معنای «برکات» یا «نعمتهای الهی» نیز به کار رود. به عبارت دیگر، هر چیزی که از جنس خوبی، برکت یا ارزشمند باشد، میتواند «فضلی» نامیده شود. این کاربرد باعث شده که واژه در اشعار و متون ادبی به شکلی ستایشی و مثبت استفاده شود. در گویش محاورهای برخی مناطق ایران، «فضلی» ممکن است به شکل صفت برای اشاره به کسی که کار خوب انجام میدهد یا ویژگی مثبت دارد نیز به کار رود. بنابراین، این واژه علاوه بر معنای اصلی مذهبی و ادبی، در زندگی روزمره نیز کاربرد دارد و نشاندهنده خوبی، برتری یا ارزشمندی است.
فضلی
لغت نامه دهخدا
فضلی. [ ف َ ] ( ص نسبی ) منسوب به ابوبکر محمدبن فضل امام بخارا. ( سمعانی ).
فضلی. [ ف ُ ض َ ] ( ص نسبی ) منسوب به فضیل که نام جد خاندانی است. ( از سمعانی ).
فضلی. [ ف َ ] ( اِخ ) ( مولانا ) فضلی از شهر هرات است. در خردی نقاشی میکرد و نظمکی میگفت. آخر خود را شاعر تصور کرد. این مطلع از اوست:
زاهد بیار خرقه و رهن شراب کن
بنیاد زهد و خانه تقوی خراب کن.
( از مجالس النفائس تألیف میر علیشیر نوایی چ حکمت ص 82 ). در ترجمه دیگر کتاب که از محمدشاه قزوینی است نام شاعر فیضی نوشته شده است. رجوع به فیضی شود.
جمله سازی با فضلی
💡 با تو باشم از تو نندیشم که با فضلی و عدل نه بدان کز راه عقل و معرفت پیشم ز تو
💡 شه از نسل سلیمانست لیکن از همه فضلی نظیرش نافرید ایزد ز نسل آدم و حوا
💡 شمشیر امر و نهیی با دشمنان بکوش باران عدل و فضلی بر دوستان به بار
