هفتاد و دو ملت

هفتاد و دو ملت. [ هََ دُ دُ م ِل ْ ل َ ] ( اِ مرکب ) باید دانست که همگی ملتها هفتادوسه اند، یکی از آن سنت و جماعت و هفتادودو سوای آن در اصل شش گروه اند: رافضیه، خارجیه، جبریه، قدریه، جهمیه، مرجیه،و هر گروهی از اینها این است: فرقه های «رافضیه » شامل دوازده فرقه اند بدین شرح: علویه، ابدیه، شیعیه، اسحاقیه، زیدیه، عباسیه، امامیه، ناوسیه، تناسخیه، لاعنیه، راجعیه و مرتضیه. فرقه های «خارجیه » عبارتند از دوازده فرقه: ازرقیه، ریاضیه، ثعلبیه، جازمیه، خلفیه،کوزیه، کنزیه، معتزله، میمونیه، محکمیه، سراجیه و اخنسیه. فرقه های «جبریه » نیز دوازده اند: مضطریه، افعالیه، معیه، تارکیه، بحثیه، متمنیه، کسلانیه، حبیبیه، خوفیه، فکریه، حسبیه، حجتیه. «قدریه » هم دوازده فرقه اند: احدیه، ثنویه، کیانیه، شیطانیه، شریکیه، وهمیه،رویدیه، ناکسیه، متبریه، قاسطیه، نظامیه، متولفیه. فرقه های «جهمیه » نیز دوازده اند: معطلیه، مترابصیه، متراقبیه، واردیه، حرقیه، مخلوقیه، عبریه، فانیه، زنادقیه، لفظیه، قبریه، واقفیة. فرقه های دوازده گانه «مرجیه » عبارتند از: تارکیه، شائیه، راجیه، شاکیه، نهمیه، عملیه، منقوصیه، مستثنیه، اثریه، مدعیه، مشبهه وحشویه. و ابوالقاسم رازی هفت فرقه دیگر از ایشان برآورده: کرامیه، هریه، حالیه، باطنیه، اباحیه، براهمیه، اشعریه و اسماء بعضی از ایشان سوفسطائیه، فلاسفه،سمنیه، و مجوسیه هم یافته شده. ( نقل به اختصار از غیاث اللغات ):
جنگ هفتادودوملت همه را عذر بنه
چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند.حافظ.

ادیان و مذاهب گوناگون. &delta، قدما می پنداشتند که در کرۀ زمین هفتادودو مذهب وجود دارد: جنگ هفتادودوملت همه را عذر بنه / چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند (حافظ: ۳۷۴ ).

باید دانست که همگی ملتها هفتاد و سه اند یکی از آن سنت و جماعت و هفتاد و دو سوای آن در اصل شش گروه اند: را فضیه خارجیه جبریه قدریه جهمیه مرجیه و هر گروهی از اینها این است: فرقه های رافضیه: شامل ۱۲ فرقه اند بدین شرح: علویه ابدیه شیعیه اسحاقیه زیدیه عباسیه امامیه. نارسیه تناسخیه لاعنیه راجعیه و مرتضیه فرقه های خارجیه عبارتند از دوازده فرقه: ازرقیه ریاضیه ثعلبیه جازمیه خلفیه کوزیه کنزیه معتزله میمونیه محکمیه سراجیه و اخنسیه. فرقه های جبریه نیز دوازده اند: مضطریه افعالیه معیه تارکیه بحثیه متمنیه کسلانیه حبیبیه خوفیه فکریه حسبیه حجتیه. قدریه هم دوازده فرقه اند: احدیه ثنویه کیانیه شیطانیه شریکیه وهمیه رویدیه ناکسیه متبریه قاسطیه نظامیه متولفیه. فرقه های جهمیه نیز دوازده اند: معطلیه مترابصیه متراقبیه واردیه حرقیه مخلوقیه عبریه فانیه زنادقیه لفظیه قبریه و واقفیه. فرقه های دوازده گانه مرجیه عبارتند از: تارکیه شائیه راجیه شاکیه نهمیه عملیه منقوصیه مستثنیه اثریه مدعیه مشبهه و حشویه و ابوالقاسم رازی هفت فرقه دیگر از ایشان بر آورده: کرامیه هریه حالیه باطنیه اباحیه براهمیه اشعریه و اسمائ بعضی از ایشان سوفسطائیه فلاسفه سمنیه و مجوسیه هم یافته شده جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند. حافظ.

هفتاد و دو ملّت
رساله ای به فارسی در علم کلام، نوشتۀ میرزا آقاخان کرمانی. این کتاب مقدمه ای بر حکمت نظری اوست و بر پایۀ مقالۀ قهوه خانۀ سورات، اثر برناردن دو سن پیِر فرانسوی پرداخته شده است. میرزا آقاخان این مقاله را بسط داده و از مجموع سخنان استاد حکمتش، میرزا جواد شیرازی، و عقاید خود، این رساله را گرد آورده است. موضوع آن گفت وگویی است میان پیروان آیین های مختلف در قهوه خانۀ بندر سورات سرزمین مذهب پرور هند. سخن اصلی او، اثبات وحدت همۀ ادیان و تخطئۀ ستیزه های مذهبی و دعوت مردم به مدارا و شکیبایی است. مطالب عمده ای که میرزا آقاخان بر اصل مقاله افزوده از این قرار است: تقریرات فقیه نجفی، سخنان عالم شیخی، گفتار صوفی نعمت اللهی، ادعاهای مبلّغ بابی، و از همه حکیمانه تر اندیشه های حکیم شیرازی است که پیرو عقل است و منادی مدارای دینی و خدمت به جامعه انسانی. شخصیت میرزا آقاخان در بیانات حکیم شیرازی متجلی است. رسالۀ هفتادودو ملت، نخستین بار به کوشش میرزا محمدخان بهادر منتشر شد (برلین، ۱۳۴۳ق).

💡 عشق تو شک انداخت به هفتاد و دو ملت حقیت آیین خود از کیش برآورد

💡 یک عین که جز او نیست در ظاهر و در باطن هفتاد و دو ملت شد ترسا و یهود آمد

💡 محرمان حرم دل ز سر صلح و صلاح راه هفتاد و دو ملت به یک افسانه زدند

💡 می کشد غیرت هفتاد و دو ملت صائب هر که چون پیر خرابات ز خوش مشربهاست

💡 سردار نهان و فاش نامی کم و بیش مسرای ز هفتاد و دو ملت پس و پیش

💡 آن که در چنبر عشقت ننهد گردن طوع خونش در مذهب هفتاد و دو ملت هدر است