کلمهی «گرد و خاک» در فارسی به معنای ذرات ریز خاک یا غبار معلق در هوا است. این واژه از ترکیب «گرد» به معنای ذرات ریز و پراکنده و «خاک» به معنای خاک طبیعی تشکیل شده است. «گرد و خاک» معمولاً زمانی به کار میرود که خاک به وسیله باد، حرکت وسایل نقلیه یا فعالیتهای انسانی در هوا معلق شود. این پدیده میتواند در محیطهای خشک، کویری یا جادههای خاکی بیشتر دیده شود. از نظر محیط زیستی، این ذرات ریز خاک و غبار میتواند تأثیر منفی بر سلامت انسان، تنفس و بهداشت محیط داشته باشد. در ادبیات فارسی، «گرد و خاک» گاهی بهصورت نمادین برای آشفتگی، هرج و مرج یا بینظمی نیز به کار میرود. این ترکیب با واژههایی مثل غبار، خاکریز و غبارآلود هممعنی است و معمولاً بار معنایی منفی دارد و نشاندهنده وجود ذرات نامطلوب در هوا یا محیط است. شناخت و کاربرد درست این واژه به فهم بهتر شرایط محیطی و جوی کمک میکند. همچنین، «گرد و خاک» میتواند در متون توصیفی، خبری و علمی برای اشاره به وضعیت هوا یا زمین کاربرد داشته باشد. استفاده از این واژه باعث غنیتر شدن بیان در توصیف طبیعت، محیط و وقایع میشود.
گرد و خاک
لغت نامه دهخدا
گرد و خاک. [ گ َ دُ ] ( ترکیب عطفی، اِ مرکب ) غبار. گرد. و رجوع به گرد و غبار شود.
فرهنگستان زبان و ادب
{dust} [علوم جَوّ] مواد جامد کوچک و نامنظم معلق در جوّ، اغلب با ابعاد میکروسکوپی
جمله سازی با گرد و خاک
💡 تا بود دور سپهر آبگون بر گرد و خاک دشمنانت را در آب دیدگان بادا شناه
💡 گه حرب و مصاف و حمله و کین تو پر گردد هوا از جان و چرخ از گرد و خاک از دشت و خون از سر
💡 توفان شدید شن مانع جریان عادی زندگی در منطقه سیستان شدهاست. غلظت گرد و خاک در این منطقه به ۲۵ برابر حد مجاز و هشت برابر حد بحرانی رسیدهاست. به دلیل شدت گرد و غبار و وزیدن طوفان شدید شن حداقل شعاع دید در این منطقه به ۵۰ متر رسیدهاست
💡 آنچه از آب و گل مازندران بر ما گذشت گرد و خاک اصفهان را توتیا خواهیم کرد!
💡 این بافت در مجاری تنفسی و نیز در دستگاه تناسلی مذکر وجود دارد و در هر دو این موارد، مژکدار است. این مژکها در دستگاه تناسلی ترشحات و سلولهای جنسی، و در مجاری ریوی، ترشحات حاوی ذرات گرد و خاک و میکروبهای وارد شده را با حرکات منظم خود حرکت میدهند.
