دینکرد

دینکرد. [ ک َ ] ( اِخ ) رجوع به دینکرت شود.

مجموعه ایست بزرگ بزبان پهلوی تالیف آذر فرنبغ ( ه.م. ) شامل اطلاعات مربوط بقواعداصول و آداب و رسوم و روایت و تاریخ وادبیات زردشتی. تالیف این کتاب در اواخر قرن نهم میلادی بپایان رسیده.

دینکَرد
(یا: دینْکَرْت) کتابی دانشنامه ای، در آداب و اعمال دینی زردشتیان اثر آذرفَرَنْبَغ (سدۀ ۹م)، به فارسی میانه. واژۀ دینکرد به معنای «تألیف دینی» یا «اعمال و کارهای دینی» است، و این نام گویای آن است که کتاب مبتنی بر اوستا و ترجمه های آن بوده است. این اثر بزرگ گنجینۀ پهناوری از دانش زردشتی و مجموعه ای از مطالبی است که از ادوار مختلف و پیشینه های گوناگون به دست نویسندگان متعدد «گردآوری» شده و در اصل مشتمل بر نُه کتاب بوده است. کتاب های اول و دوم، به کل، و بخشی از آغاز کتاب سوم آن از میان رفته است. مطالب دینکرد، که به سبکی پیچیده و خشک نوشته شده است و از دشوارترین آثار فارسی میانه به شمار می رود، در مجموع بازنمای آن معرفت دینی است که در دورۀ ساسانیان در دسترس مزداییان درس خوانده بوده و چکیدۀ آن بدین قرار است: کتاب سوم در ۴۲۰ فصل مشتمل بر مبحثی بدیع و نومایه دربارۀ ایزدشناسی مزدایی با دیدی کلامی و فلسفی؛ کتاب چهارم شامل برگزیده ای از آیین نامۀ آذرفَرَنْبَغ فرخزادان؛ کتاب پنجم حاوی برخی اقتراح ها و مناظره هایی که از روزگار خلافت مأمون دربارۀ اصول عقاید زردشتی و اعمال و آداب آن دین آغاز شده بود؛ کتاب ششم جُنگی از گفتارهای حکیمانه است و از بزرگ ترین اندرزنامه های فارسی میانه به شمار می رود؛ کتاب هفتم، شامل گونه ای تاریخ جهان و نیز کامل ترین افسانۀ زندگانی زردشت؛ کتاب هشتم، دربردارندۀ خلاصۀ نوزده نَسْک اوستایی؛ کتاب نهم، مشتمل بر شرح و تفسیر سه نَسْک اوستا. شکل نهایی تألیف دینکرد منسوب است به دو تن از تدوین کنندگان آن یعنی آذرفَرَنْبَغ فرخزادان و آذرباد ایمیدان (= آذرباد پسر ایمید) که در قرن ۳ق می زیسته اند. بخش هایی از دینکرد به فارسی امروزی ترجمه شده است. (آموزگار ـ تفضلی، ۱۳۷۰، تهران).

نام دیگر اوستا که در دوره اشکانیان گردآوردی و تنظیم شده‌است. طبق روایت‌های زرتشتیگری که در کتاب دینکرد محفوظ مانده‌است نخستین کوشش‌هایی که برای اوستای ماقبل اسکندر به عمل آمد در عهد ولخش یا همان بلاش اول در سده اول میلادی بوده‌است.

💡 در سدهٔ سوم میلادی شاهنشاه ساسانیان، اردشیر اول (۲۲۶ تا ۲۴۱ میلادی) به موبد بزرگ خود تَنسَر فرمان داد که متون دینی را جمع‌آوری کند. بنابر دینکرد نتایج کار تنسر یک مجموعهٔ ۲۱ جلدی به زبان اوستایی (نه به زبان اوستایی گاتایی اصلی) به نام «نسک» ها بود که از ۳۴۸ فَرگَرد (فصل) و تقریباً ۳۵۰هزار واژه تشکیل می‌شد. آخرین ویرایش در زمان شاپور دوم (۳۰۹ تا ۳۷۹) انجام شد.

💡 اَئوشنَرَ "به اوستایی و اوشنَر در پهلوی" نام یکی از مشاوران کی‌کاووس بوده که در هوش و فراست مشهور بوده‌ است. به‌قول دینکرد، کی‌کاووس از دیوها فریب خورد و او را کشت.

💡 در زبان اوستایی و نیز پارسی میانه به همکردها (ترکیب‌ها) یی گوناگونی از این واژه برمی‌خوریم مانند: دین آگاهی، دین بُرداری (نمایش دینی)، دینکرد (کردار دینی)، دین یشت (نام شانزدهمین یَشت از یشتهای بیست و یک‌گانه اوستا) و جز اینها.

💡 مفصل‌ترین متن‌ها دربارهٔ اساطیر ایران در نوشته‌های زرتشتی به زبان فارسی میانه است. تدوین نهایی اکثر آنها در اوایل دوران اسلامی است؛ ولی بیشترشان مبتنی بر متن‌های اواخر دوران ساسانیان است که بعضاً مطالبی مربوط به وقایع پس از حملهٔ تازیان به ایران نیز به کتاب اضافه کرده‌اند. شماری از نامورترین این کتاب‌ها عبارت‌اند از بندهشن، دینکرد، گزیده‌های زادسپرم و روایت پهلوی.