تفاضل
تفاضل به معنای افزایش یک چیز بر چیز دیگر است و در زمینه تجارت، به ویژه در بحث ربا، مورد توجه قرار گرفته است. در معاملات، این اصطلاح یکی از دو کالای همجنس که به صورت وزنی یا پیمانهای سنجیده میشود، ممنوع است. اما اگر دو کالا از نظر نوع متفاوت باشند یا طبق نظر مشهور، به صورت شمارشی معامله شوند و نه وزنی یا پیمانهای، آنگاه تفاضل مجاز خواهد بود.
این واژه در زبان فارسی از ریشه عربی «فَضْل» گرفته شده و در اصل به معنی زیادی، برتری یا تفاوت میان دو چیز است. در فارسی امروز، این اصطلاح بیشتر در ریاضیات و علوم بهکار میرود و معنای اصلی آن اختلاف یا تفاوت بین دو عدد، مقدار یا کمیت است. به بیان ساده، وقتی یکی از دو عدد از دیگری کم شود، نتیجه بهدستآمده را «تفاضل» مینامند. برای مثال، در عددهای ۱۰ و ۶، این مقدار برابر است با ۴.
در خارج از کاربرد ریاضی، این کلمه میتواند به صورت استعاری نیز به معنی تفاوت یا تمایز میان اشخاص، افکار یا پدیدهها بهکار رود. مثلاً وقتی گفته میشود «تفاضل میان علم و جهل بسیار است»، منظور این است که میان دانایی و نادانی تفاوت چشمگیری وجود دارد. در چنین مواردی، این واژه مفهومی کیفی پیدا میکند و دیگر به محاسبه عددی محدود نیست، بلکه نشاندهنده برتری یا اختلاف معنوی و فکری است.
مترادفها
تفاوت، اختلاف، فرق
متضادها
تساوی، یکسان بودن
لغت نامه دهخدا
تفاضل. [ ت َض ُ ] ( ع مص ) از یکدیگر افزون آمدن. ( زوزنی ) ( دهار ) ( از منتهی الارب ) ( از ناظم الاطباء ) ( از غیاث اللغات ) ( از آنندراج ). || دعوی فزونی کردن هر یک بر دیگری. ( از اقرب الموارد ). || افزونی جستن. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). || برتری و افزونی چیزی بر چیزی. ( ناظم الاطباء ).
- تفاضل دو عدد؛ فزونی یکی بر دیگری. چنانکه 3 تفاضل عدد 8 است بر 5.
- دارای تفاضل بودن؛ دارای فزونی و برتری بودن. ( ناظم الاطباء ).
فرهنگ معین
(تَ ضُ ) [ ع. ] ۱ - (مص ل. ) بر یکدیگر برتری جستن. ۲ - (اِمص. ) برتری، فزونی، پیشی. ۳ - حاصل تفریق (ریاضی ).
فرهنگ عمید
۱. بر یکدیگر برتری جستن، فزونی جستن.
۲. از یکدیگر افزون آمدن.
۳. برتری و افزونی چیزی بر چیز دیگر.
فرهنگ فارسی
بریکدیگربرتری جستن، ازیکدیگرافزون آمدن، فزونی جستن، برتری وافزونی چیزی برچیزدیگر
۱ -( مصدر ) از هم فزون آمدنبرتری جستن بر یکدیگر. ۲ - ( اسم ) فرونی پیشی برتری. ۳ - حاصل تفریق نتیج. کاهش عددی از عدد دیگر مانده باقیمانده مثلا ۱۵- ۹ ۶ ( شش تفاضل ۹ از ۱۵ است ).
دانشنامه آزاد فارسی
تَفاضُل (difference)
در ریاضیات، حاصل تفریق یک عدد از عدد دیگر. تفاضل دو مجموعۀA وB و A-B، مجموعۀ اعضاییازB است که عضوA نیستند.
ویکی واژه
بر یکدیگر برتری جستن.
برتری، فزونی، پیشی.
حاصل تفریق (ریاضی)