اویغور. [ اُ ] ( اِخ ) یکی از اقوام ترک وتاتار است و در قرن پنجم میلادی از آسیا بقطعه اروپا تجاوز نمودند. در جهات شمال شرقی اروپا موجب خونریزی و ویرانی فراوانی گردیدند و تواریخ قرون وسطی شدت خونخواری اینان را بشکل موحشی روایت میکنند تا حدی که خوردن اطفال را به آنها منسوب میسازند و به احتمال مجارهای امروزی اولاد و یا شعبه ای از این قوم میباشند. اویغورها از زمانهای قدیم خط مخصوصی داشته و ادبیاتی بوجود آورده اند و پاره ای از آثار این ادبیات با این خط پیدا شده است. ( قاموس الاعلام ترکی ).
از قبایل ترک که در قرن دوم هجری در ترکستان ساکن شدند و به آیین مانوی گرویدند.
یکی از قبایل ترک که متمدنترین آنها به شمار می رفتند. مسکن ایشان نخست در حوضه علیای نهر ارقون از شعب شط آمور و دامنه های جبال قراقروم ( بلنوئی حالیه ) بوده. در نیمه قرن دوم هجری جماعتی از ایشان بحدود ترکستان شرقی حالیه و شمال دریاچه [ لب نور ] و نهر [ تاریم ] یعنی شهر های تورفان و بیش بالیغ و بر قول و قره شهر سکونت گزیدند. آنان با آیین مانوی گرویدند و بیش بالیغ پایتخت ایشان بود. قوم او یغور پس از استیلا بر ترکستان شرقی با تخار ها مخلوط شدند و از اختلاط ایشان نژادی مخصوص بوجود آمد که مدت چهار قرن بر بلاد مذکور حکومت داشتند و منشا ایجاد تمدنی گردیدند که از مهمترین تمدنهای دوره قرون وسطی بشمار می رود. این قوم به سبب موقع جغرافیایی خود واسطه ارتباط بین ایرانیان چینیان و هندوان بودند و چون خود نیز وارث تمدن قوم آریایی نژادی مثل تخار ها شده بودند و در نتیجه به غالب آثار تمدن متمدنان آن عصر معرفت حاصل کردند و به آیین های مختلف آن عهد مثل بودایی عیسویت زردشتی و مانوی آشنایی یافتند. خان ایشان در سال ۱۴۳ ه. ق. دین مانی را پذیرفت و قبیله وی نیز مانوی شدند. در اواسط قرن دوم هجری قوم او یغور قدرت بسیار یافتند و بر نواحی حدود رودخانه های سلنگا ارخن و کرولن یعنی ممالک شمال مغولستان استیلا یافتند و پایتخت خود را در قره بلغاسون از شهر های مجاور نقطه ای که بعد ها قراقروم پایتخت چنگیزیان در آنجا بنا شد انتقال دادند و تا مدت یک قرن صاحب اختیار تام مغولستان بودند و امپراتوران چین و مکرر از ایشان استمداد کردند ولی در سال ۲۲۶ ه. ق. قوم قرقیز که در قسمت غربی سیبری ساکن بودند آنها را از قره بلغاسون راندند و ناحیه ارخن را از ایشان گرفتند و دولت او یغور مجددا به همان حدود اول برگشت. اویغور ها در مدت تسلط بر ترکستان شرقی مردم آن ناحیه را به تدریج ترک کردند و قوم تخار از بین رفت. از آثاری که در شهر های مختلف گبی و نرکستان شرقی خصوصا در تورفان بدست آمده ثابت شده که تمدن قوم اویغور به کلی تمدن آریایی است و چندان اثری از تمدن چین در آن مشهود نیست و مخصوصا وضع لباس و نقاشی و دین ( مانوی ) و غیره از ایرانیان مقتبس است. در میان قوم مذکور مسیحیت بودایی و مانویت رواج داشت.
یکی از اقوام ترک و تاتار است
اُویْغُور
قوم بزرگ ترک، از اقوام حوزۀ رودخانۀ اورخون در قرون ۱ـ۳ق و ناحیۀ تورفان و حوزۀ رودخانۀ تاریم در قرون ۳ـ۷ق. نخستین دولت این قوم در مغولستان به دست قرقیزها ساقط شد. گروه هایی از این مردم به واحۀ تورفان مهاجرت کردند و به تدریج یکجانشین شدند و در تأثیر از ایران و چین و پذیرش مذاهب نستوری و مانوی و اقتباس خط سغدی به سطح اجتماعی عالی تری ارتقا یافتند و همانند ایرانیان از سوی دیگر ترکان عنوان تات گرفتند. الفبای اویغوری برای مدت های طولانی یگانه خط رایج در میان ترکان بود. به نوشتۀ جوینی، آموختن خط و زبان اویغوری در زمان او نشانه فضل و هنر به شمار می آمد. نخستین کارگزاران مغول در ایران یا همانند کورکوز، از اویغورها بودند و یا همانند ارغون آغا اویرات تربیت اویغوری داشتند. گروهی از اویغوری های ایران که در ری و شهریار پراکنده بودند، در ۷۵۶ و ۷۵۹ق مغلوب جلال الدوله اسکندر حاکم رویان شدند و به کجور انتقال یافتند. اویغوری ها پس از ورود تیمور به ایران، به قوای او پیوستند. امروزه در ایران نامی از اویغوری ها نیست. هم اکنون در استان سین کیانگ چین بیش از ۴,۲۰۰,۰۰۰ نفر از مردم اویغور سکونت دارند و چندصد هزار نفر نیز در جمهوری های آسیای میانه به سر می برند.
ترکی
قوم و زبان ترکی شرقی، رایج در ترکستان چین (سین کیانک). اویغور ممکن است تصحیف شده اوغور باشد، و این اصطلاح اخیر حاکی از تحرک و جابجایی موقت یا روزانه، اغلب جهت ربودن یا سرقت بوده است.
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 اعترافنامه یا خواستوانیفت کتابی مانوی است که درباب اعترافات نیوشایان که پایینترین رده دینی مانوی بودند نگاشته شده است.این اثر که متن اصلی آن از میان رفته و تنها ترجمه ترکی اویغوری آن موجود است منبع مناسبی برای شناخت آداب و رسوم و باورها و نحوه رفتار درون گروهی مانویان بدست می دهد.اثر دیگری هم به زبان سغدی وجود دارد که مجموعه اعترافات طبقه برگزیدگان است.
💡 اویغوری زبان ترکی تاریخی مردمان منطقهٔ تاریخی ترکستان شرقی (سینکیانگ) میباشد، و دارای ادبیات غنی چندصد سالهای میباشد. مردم اویغور با قرار گرفتن بر جاده ابریشم، در ارتباط دائم با فارسیزبانان و ترکزبانان ماوراءالنهر و فرای آن بودند، و در نتیجهٔ آن، از قرن سیزدهم میلادی به این سو، از الفبای فارسی-عربی برای نوشتار زبان اویغوری استفاده میشدهاست.
💡 دونالد ترامپ از شی جین پینگ درخواست میکند که در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ به او کمک کند. بولتون ادعا میکند که ترامپ از اردوگاههای بازآموزی سینکیانگ آگاه است و در جلسهای با شی جین پینگ از بازآموزی اقلیت مسلمان اویغورها حمایت میکند. بولتون ادعا میکند که ترامپ اصلاً نمیداند فنلاند کجا است و آیا بخشی از روسیه است و آیا بریتانیا سلاح اتمی در اختیار دارد یا خیر
💡 در زمان چنگیزخان چون مغولها هنوز کتابت به زبان خود نداشتند، خط اویغوری اولین خط رسمی حکومتهای مغول شد. بعد از مسلمان شدن اویغورها، خط عربی جایگزین خط اویغوری گردید. شیوه بهبودیافته خط عربی امروزه به عنوان الفبای رسمی این زبان در منطقه خودمختار سین کیانگ اویغور شناخته شده و به شکل گسترده چه توسط مردم و چه توسط دولت منتسب از مرکز محلی استفاده میشود.
