ذلفاء

ذلفاء. [ ذَ ] ( ع ص ) تأنیث اءَذلف. زن باریک قصبه بینی. ج، ذُلف.
ذلفاء. [ ذَ ] ( اِخ ) جاریة ابن طرخان. مرزبانی در الموشح گوید: اخبرنی محمدبن یحیی قال یروی ان العباس بن الاحنف دخل علی الذلفاء جاریة ابن طرخان فقال اجیزی هذا البیت:
اهدی له احبابه اُترُجّه
فبکی و اشفق من عیافة زاجر
فقالت:
خاف التلوّن اِذْ اَتَته لانّها
لونان باطنها خلاف الظّاهر.
فقال لأن ظهر هذا البیت لادخلت لکم منزلاً ابداً. ثم ضمّه الی بیته. ( الموشح مرزبانی ص 292 ).
ذلفاء. [ ذَ ] ( اِخ ) بنت الابیض زوجة و معشوقه ٔنجدة ابن الاسود پسر عم خود. وی کنیزکی از اهل مدینه معاصر خلفای اموی است، او را در ابتداء سعیدبن عبدالملک بخرید و سپس ببرادر او سلیمان بن عبدالملک رسید واو عشقی بیش از حدّ به وی می ورزید و او را در عشق ذلفاء اشعاری است. ابن الندیم در الفهرست گوید: شاعره ای قلیل الشعر است. قال ابوسوید: حدثنی ابوزید الاسدی قال: دخلت ُ علی سلیمان بن عبدالملک بن مروان، و هو جالس علی دکان مبلط بالرخام الأحمر مفروش بالدیباج الأخضر، فی وسط بستان ملتف، قد أثمر و اینع؛ و اذا بازاءکل ِ شق من البستان میدان بنبت الربیع قد ازهر و علی رأسه و صائف، کل واحدة منهن احسن ُ من صاجتها؛ و قد غابت الشمس، فنصرت الخضرة و اضعفت فی حسنها الزهرة، و غنّت الاطیار فتجاوبت، و سفت الریاح علی الاشجار فتمایلت؛ [ وقد حَلِی َ البستان ُ ] بأنهار فیه قد شققت، و میاه قد تدفقت؛ فقلت: السلام علیک أیها الامیر و رحمةاﷲ و برکاته. و کان مطرقاء فرفع رأسه و قال: أبازید! فی مثل هذا الحین یصاب احدُحیا؟ قلت: اصلح اﷲ الامیر، او قدقامت القیامة بعدُ! قال: نعم، علی اهل المحبة سرّاً و المراسلة بینهم خفیة. ثم أطرق ملیا، ثم رفع رأسه فقال: أبازید، ما یطیب فی یومنا هذا؟ قلت: أعز اﷲ الامیر، قهوةُ صفراء، فی زجاجة بیضاء،تُناولها مقدودة هیفاء، مضمومة لفّاء [ مکحولةُ ] دعجاء، اشربُها من کفها، و أمسح فمی بفمها فأطرق سلیمان ملیا لایُحیر جوابا، ینحدر من عینه عبرات ُ بلا شهیق؛ فلما رأت الوصائف ُ ذلک تنحین عنه؛ ثم رفع رأسه فقال: ابازید، حللت َ فی یوم فیه انقضاء أجلک و منتهی مدتک و تصرﱡم عمرک ! واﷲ لاضربن عنقک او لتخبرنّی ما آثار هذه الصفة من قلبک. قلت: نعم، اصلح اﷲ الامیر؛کنت جالسا عندباب أخیک سعیدبن عبدالملک، فاذا أنابجاریة قدخرجت الی باب القصر کالغزال انفلت من شبکةالصیاد؛ علیها قمیص اسکندرانی یتبین منه بیاض ُ بدنها، و تدویر سُرتها، و نقش تکتها، و فی رجلیها نعلان حمروان، و قد أشرق بیاض ُ قدمها علی حمرة نعلیها؛ مضمومة بفرد ذؤابة تضرب الی حقویها و تسیل کالعثاکیل علی منکبیها، و طرّه قد أسبلت علی مثنی جبینها، و صدغان قد زینا کأنها نونان علی وجنتیها، و حاجبان قدقوسا علی محجری عینیها، و عینان مملوتان سحراً و أنف کأنه قصبةُ درّ، و فم کاءَنَّه جُرح یقطر دما؛ و هی تقول: عبادَاﷲ، من لی بدواء من لایشتکی، و علاج من لاینتمی ؟ طال الحجاب، و أبطاء الجواب؛ فالفؤاد طائر، و القلب عازب، و النفس و الهة، و الفؤاد مختَلس، و النوم محتَبس؛ رحمةاﷲ علی قوم عاشوا تجلﱡداً، و ماتوا تبلﱡداً، و لو کان الی الصبر حیلةُ و الی العزاء سبیل ُ لکان أمرا جمیلا! ثم اطرقت طویلا، ثم رفعت رأسها؛ فقلت: أیتها الجاریة، انسیة أنت أم جنیة؟ سمائیة ام أرضیة؟ فقد اعجبنی ذکاء عقلک، و أذهلنی حُسْن ُ منطقک ! فسترت وجهها بکمها کأنها لم ترنی، ثم قالت: اَعْذِر ایها المتکلم الاریب، فما اوحش الساعة بلا مساعد، و المقاساة لصب معاند! ثم انصرفت؛ فو اﷲ - أصلح اﷲالامیر - ما أکلت طیبا الا غُصِصت به لذکرها و لارأیت حَسَنتاً الاسَمُج فی عینی لحسنها! قال سلیمان: أبازید، کاد الجهل ان یستفزنی و الصبا ان یعاودنی، و الحلم أن یعزب عنی لحسن مأرایت، و شجوما سمعت؛تلک هی الذلفاء التی یقول فیها الشاعر: