هدایه الحیاری فی الرد علی الیهود و النصاری
کتاب «هدایة الحیاری فی الرد علی الیهود و النصاری» اثری است از عالم برجسته اسلامی ابن قیم جوزی که در حوزه کلام اسلامی و دفاع از عقاید دین اسلام نگاشته شده و هدف اصلی آن پاسخگویی علمی و مستدل به شبهات مطرحشده از سوی یهودیان و مسیحیان است. این اثر در زمره مهمترین نوشتههایی قرار میگیرد که به مناقشه با اهل کتاب پرداخته و تلاش میکند با تکیه بر منابع معتبر دینی، بهویژه قرآن کریم و سنت نبوی، حقانیت اسلام و نبوت پیامبر اسلام را تبیین و اثبات نماید. نویسنده در مقدمه کتاب تأکید میکند که دفاع از دین و پاسخ به طعنها و ایرادات مخالفان، از جمله وظایف اساسی عالمان دینی است و این مسئولیت را در برابر حملات فکری و اعتقادی بهخوبی انجام داده است. این کتاب نهتنها به نقد دیدگاههای یهود و نصاری میپردازد، بلکه به بررسی تحریفات موجود در متون دینی آنان نیز اشاره کرده و با استناد به همان منابع مورد قبول ایشان، استدلالهایی در رد ادعاهایشان ارائه میدهد. از نظر روششناسی، اثر مزبور ترکیبی از استدلالهای نقلی، تاریخی و عقلی است که نشاندهنده رویکرد جامع نویسنده در مواجهه با مسائل اعتقادی است. همچنین این کتاب پاسخی به این ادعاست که گسترش اسلام صرفاً از طریق قدرت نظامی بوده، و با ارائه دلایل منطقی و متنی، بر نقش استدلال و برهان در گسترش این دین تأکید میکند. انتساب این اثر به ابن قیم جوزی از طریق نسخههای خطی متعدد و تصریحات خود او در دیگر آثارش بهطور قطعی تأیید شده است. این کتاب در میان آثار ردیهنویسی اسلامی جایگاه ویژهای دارد و بهعنوان منبعی مهم در مطالعات تطبیقی ادیان شناخته میشود. همچنین پژوهشگران حوزه الهیات از آن بهعنوان نمونهای از مناظرههای علمی میان ادیان بهره میبرند.
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] هدایة الحیاری فی الرد علی الیهود و النصاری، اثر ابن قیم جوزی، در دفاع از اسلام در مقابل یهود و نصاری و پاسخ به شبهات آنان در نبوت پیامبر(ص) است.
که بین کتبی که هدف از آنها دفاع از اسلام و رد شبهات یهود و نصاری است، دارای جایگاه مهمی می باشد. همچنین به مناقشات أهل کتاب و تحریفات ایشان با توجه به نصوص فاسد و محرف می پردازد تا آنان را به حق هدایت کند.
مصنف در مقدمه بیان می دارد: از جمله حقوقی که خداوند بر عهده علماء دین دارا می باشد، این است که در برابر کسانی که به کتاب خدا و رسولش و دینش طعنه و ایراد وارد می کنند، دفاع کرده و آنها را رد نمایند. به تحقیق بعضی از کفار و ملحدین مسائلی را بر مسلمین ایراد کرده اند که صحیح نیست و جواب مسلمانان به او خود ضربه ای است به کفار از آن چه که ادعا می کنند که اسلام فقط به ضرب شمشیر پیروز شده نه به کتاب و منطق.
لذا مصنف به واجبی اقدام کرده که عبارت است، از ردّ علمی و مکفی آن ایرادها و طعنه ها، او به کمک ادله ای از قرآن کریم و سنت نبوی و وقایع تاریخی و الزام به واسطه حجت هایی از کتب ایشان که مورد قبول آنان است، به رد ملحدین می پردازد.
نسبت کتاب به ابن قیم از طرق مختلف ثابت است، نسخ خطی تماما تصریح به آن دارند، و مصنف به اسم این کتاب تصریح کرده، چنانچه در مقدمه همین کتاب اسم آن را آورده، و در کتاب دیگرش به نام "أحکام أهل الذمة" از این کتاب به همین نام، اسم برده است و این نسبت را بعضی از مترجمین ابن قیم چون حاجی خلیفه در کشف الظنون (2/2030) و أحمد عبید در روضة المحبین (ص/ت) و بغدادی در هدیة العارفین تصریح کرده اند.