حرکت امام حسین به سوی عراق
حرکت امام حسین(ع) به سوی عراق به بخشی از سفر تاریخی و سرنوشتساز ایشان اشاره دارد که در ادامه روند خروج آن حضرت از مدینه و اقامت کوتاه در مکه شکل گرفت و نهایتاً به سمت کوفه ادامه یافت. امام حسین(ع) پس از ورود به مکه در سوم شعبان سال ۶۰ هجری، حدود چهار ماه در این شهر اقامت کردند و در این مدت تحولات سیاسی و اجتماعی جهان اسلام را با دقت دنبال میکردند. در همین دوره، نامههای متعدد از سوی مردم کوفه به امام رسید که در آنها از ایشان برای قیام علیه حکومت یزید دعوت شده و وعده حمایت داده شده بود. همچنین نامه مسلم بن عقیل، نماینده امام در کوفه، مبنی بر اعلام آمادگی مردم این شهر برای همراهی با نهضت، نقش مهمی در تصمیمگیری آن حضرت داشت. با توجه به شرایط امنیتی مکه و احساس خطر از سوی حکومت اموی، امام تصمیم گرفتند مراسم حج را ناتمام گذاشته و در روز هشتم ذیالحجه، مکه را به مقصد عراق ترک کنند. انتخاب کوفه به عنوان مقصد حرکت، به دلیل موقعیت سیاسی، اجتماعی و نظامی خاص این شهر و نیز سابقه گرایشهای شیعی در میان مردم آن صورت گرفت. کوفه در آن زمان یکی از مراکز مهم تجمع نیروهای ناراضی از حکومت یزید محسوب میشد و ظرفیت لازم برای آغاز یک حرکت بزرگ را داشت. با وجود تلاشهای عوامل حکومت برای جلوگیری از خروج امام از مکه و حتی ایجاد درگیری برای بازداشتن ایشان، امام و یارانشان با استقامت مسیر خود را ادامه دادند. این حرکت در واقع آغاز مرحلهای جدید از نهضت عاشورا بود که به شکلگیری قیام کربلا انجامید. در مجموع، حرکت امام حسین(ع) به سوی عراق تصمیمی آگاهانه و مبتنی بر شرایط زمان بود که با هدف اصلاح امت و مقابله با حکومت ستمگر انجام گرفت.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] امام حسین (علیه السّلام)، پس از خارج شدن از مدینه، در سوم شعبان سال شصت هجری، وارد شهر مکه شدند و تا هشتم ذی حجّه؛ یعنی حدود چهار ماه و پنج روز را در مکّه توقّف کردند. پس از دریافت نامه مسلم بن عقیل از کوفه ـ که حاکی از آمادگی کوفیان برای حمایت از ایشان در برابر حکومت یزید بود، ـ و نیز احساس خطر جدّی از ناحیه کارگزاران نظام حاکم، مراسم حج را ناتمام گذاشته و در هشتم ذی حجّه، مکّه را به قصد کوفه، ترک کرد.
جهت ارزیابی سفر امام حسین (علیه السّلام) به عراق و نیز چرایی انتخاب کوفه به عنوان پایگاه قیام، نکات قابل تاملی وجود دارد که در این مقاله مختصراً بدان پرداخته شده است:
دلایل انتخاب کوفه
کوفه در زمان صدر اسلام، از ویژگی هایی برخوردار بود که با عنایت به آن ویژگی ها، می توانست مناسب ترین نقطه برای تحقّق اهداف امام حسین (علیه السّلام) باشد. به طوری که بسیاری از این ویژگی ها را که امام (علیه السّلام) را وادار به انتخاب کوفه و رفتن به سوی عراق نمود می توان در میان تصریحات امام (علیه السّلام) در خلال احتجاجات و گفتگوهای ایشان با افراد مختلف دریافت. مهمترین ویژگی هایی را که می توان برای کوفه آن روز برشمرد؛ عبارتند از:
← موقعیت جغرافیایی
بنا بر آنچه که گفته شد کوفه از نظر موقعیت فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، نظامی و جغرافیایی، مناسب ترین نقطه برای آغاز نهضت بر ضدّ حکومت یزید بود. تلاش همه جانبه یزید و کارگزارانش برای ممانعت از حرکت امام (علیه السّلام) به سوی کوفه تا پیش از سلطه کامل ابن زیاد بر کوفه، حاکی از انتخاب درست و به جای امام (علیه السّلام) داشت. یزید، در راه متوقف کردن امام (علیه السّلام) حتّی دست به دامن ابن عبّاس شد تا امام (علیه السّلام) را از رفتن به کوفه باز دارد. این تلاشها در مواقعی تا حد درگیری فیزیکی نیز پیش رفت. نقل شده پس از خروج امام حسین (علیه السّلام) از مکه، عمرو بن سعید، فرماندار مکّه، کوشید تا جلوی رفتن امام (علیه السّلام) به کوفه را بگیرد، پس گروهی را اعزام نمود تا مانع خروج امام (علیه السّلام) از مکّه شوند، امّا این امر با مخالفت امام (علیه السّلام) روبرو شد با اصرار ماموران حکومتی بر بازگشت امام (علیه السّلام)، دو گروه با تازیانه با یکدیگر درگیر شدند. امام حسین (علیه السّلام) و یارانش، سرسختانه ایستادگی کردند. پس از درگیری مختصر، ماموران حکومتی به مکه بازگشتند و امام (علیه السّلام) نیز روانه عراق گردید.