دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] اَبولِیث ِ سَمَرْقَنْدی، نصر بن محمد بن احمد بن ابراهیم بن خطّاب، ملقب به «امام الهُدی » (د ۳۷۳ق / ۹۸۳م )، فقیه، زاهد و اعتقادنامه نویس حنفی اهل سنت و جماعت در ماوراءالنهر است.
لقب امام الهدی که به وی اطلاق شده،
عبدالقادر قرشی، الجواهر المضیئة، ج۲، ص۱۹۶، حیدرآباد دکن، ۱۳۳۲ق.
به رغم رواج آثار ابولیث در خلال قرون از اندونزی تا اندلس، جزئیات زندگانی او ناشناخته مانده است. کهن ترین مأخذ شرح احوال وی کتاب فضائل بلخ واعظ بلخی است که در آن گزارش تاریخی با افسانه پردازی درهم آمیخته و جز مقاطعی چند از زندگی ابولیث را آشکار نمی سازد. به منبع یاد شده باید آگاهی های پراکنده در آثار خود وی و برخی دیگر از آثار متقدم را افزود. پدر وی خود از عالمان سمرقند بود و از شماری محدثان و زاهدان آن سامان روایت داشت. از فحوای روایاتی که ابولیث از طریق پدر نقل کرده است، گرایش او به شیوه واعظان و مذکران آشکارا به چشم می خورد.
نصر ابولیث سمرقندی، تنبیه الغافلین، ج۱، ص۸۰، به کوشش احمد سلام، بیروت، ۱۴۰۶ق / ۱۹۸۶م.
ابولیث در سمرقند پرورش یافت و پس از گذراندن تحصیلات آغازین، راهی سفر شد. آورده اند که وی در آغاز آهنگ مرو داشت، ولی چون به جیحون رسید، راه بلخ را در پیش گرفت و در آن جا به حلقه درس فقیه بزرگ حنفی ابوجعفر محمد بن عبدالله هندوانی (د ۳۶۲ق ) درآمد که سلسله نفقه او با ۳ واسطه به ابوسلیمان جوزجانی شاگرد نامدار محمد بن حسن شیبانی منتهی می شد.
عبدالله واعظ بلخی، فضائل بلخی، ج۱، ص۳۱۳، ترجمه کهن فارسی، به کوشش عبدالحی حبیبی، تهران، ۱۳۵۰ش.
...
