بظلام

[ویکی الکتاب] ریشه کلمه:
ب (۲۶۴۹ بار)ظلم (۳۱۵ بار)
«ظلاّم» از مادّه «ظُلْم»، صیغه مبالغه و به معنای بسیار ظلم کننده است، انتخاب این کلمه در اینجا با آن که خداوند کمترین ظلمی روا نمی دارد، شاید به خاطر این باشد که اگر او مردم را مجبور به کفر و گناه کند و انگیزه های کارهای زشت را در آنان بیافریند و سپس آنها را به جرم اعمالی که جبراً انجام داده اند کیفر دهد، ظلم کوچکی انجام نداده، بلکه «ظلاّم» خواهد بود!
و ممکن است اشاره به این باشد که مقام علم و قدرت و عدل خداوند، چنان است که اگر ستم کوچکی به کسی کند، بزرگ و بسیار خواهد بود، و مصداق «ظلاّم» خواهد شد، بنابراین او از هر گونه ستمی بر کنار است.
و یا ناظر به کثرت افراد و مصادیق است; چرا که اگر ستم کوچکی به بنده ای کند، افراد شبیه او بسیارند، و مجموعاً ظلم بسیار می شود. به هر حال، این تعبیر، دلیل بر اختیار و آزادی اراده بندگان است، نه شیطان مجبور است شیطنت کند، نه کافران مجبورند راه کفر و عناد و راه شیطان را پیش گیرند، و نه سرنوشت قطعی و خارج از اراده، برای کسی مقرر شده است.

💡 اين آيه همان تشبيه سابق را تكرار مى كند، چون هر دو فرض شبيه به هم اند. پساينكه در آيه قبلى فرمود: (كداب آل فرعون...) مثالى بود براى جمله (ذلك بماقدمت ايديكم و ان الله ليس بظلام للعبيد) همچنانكه در آيه مورد بحث، جمله (كدابآل فرعون ) تا جمله (و كل كانوا ظالمين ) مثالى است براى جمله (ذلك بان الله لميك مغيرا نعمه...)

💡 جمله (و ما ربك بظلام للعبيد) دليل روشنى است بر مساءله اختيار، و آزادى اراده، وبيانگر اين حقيقت است كه خداوند نه بى جهت كسى را كيفر مى دهد، و نه بر مجازات كسىبدون دليل مى افزايد، برنامه او عدالت محض است، چرا كه سرچشمه ظلم، كمبودها ونقصانها، جهل و ناآگاهى، و يا هواى نفس است، و ذات پاك او از همه اين امور منزه مىباشد.

💡 و جـمـله (و ما انا بظلام للعبيد) متمم معناى جمله قبلى است، و معناى مجموع آن دو اين استكـه: سـخـن در درگـاه مـن دو تـا نـمـى شـود، و هـيـچ قـضـاء رانـده شـده و حـتـمـى شده اىمـبـدل نـمـى گـردد، و شـما عذاب خواهيد شد، و اين من نيستم كه در باره بندگان خود ستمنموده طبق وعيدى كه قبلا اعلام كردم، بلكه اين خودشان هستند كه خود را بعد از اتمام حجتو در عين انكار كردن حق، مستحق عذاب نمودند.

💡 طريقه دوم استدلال بوقوع امورى است در قرآن كريم كه با جبر و تفويض نميسازد،يعنى اگر واقعا جبر و يا تفويض بود، آن امور در قرآن نمى آمد، مانند اين مطلب كهفرموده: (ملك آسمانها و زمين از آن خداست )، يا اينكه فرموده: (پروردگار تو ستمكاربه بندگان نيست، (و ما ربك بظلام للعبيد)، و يا اينكه فرموده: (بگو: خدا بكارزشت امر نمى كند، (قل ان اللّه لا يامر بالفحشاء).