حرکت در علوم

پیشرفت علمی، تحول علمی

[ویکی فقه] حرکت، اصطلاحی در کلام، فلسفه، طبیعیات و علوم دقیق است.
دانشمندان و فنّاوران جهان اسلام از قرن دوم، در ادامه میراث علمی صنعتگران و دانشمندانِ پیش از اسلام ( بین النهرینی، ایرانی، یونانی و بیزانسی)، درگیر حل مسائل عینی مرتبط با مفهوم حرکت بودند. بعد ها، با توسعه علوم و فلسفه و کلام، درباره مفهوم حرکت تأملات دقیقی شد. معمولاً جنبه های فلسفیِ حرکت در مباحثِ کاربردیِ علوم دقیق نقشی نداشتند، اما مفهوم حرکت در علوم دقیق دوره اسلامی (شامل نجوم، مکانیک، فیزیک و ریاضیات ) اهمیت داشت، چرا که هر کدام از این علوم، با توجه به گستره وسیع خود، به نوعی، از مفهوم حرکت، از جمله در پژوهش و الگوسازی حرکت سیارات، بحث درباره فرضیه های مرتبط با حرکت وضعی زمین، طراحی و ساخت دستگاههای پیچیده مکانیکی، طراحی آزمایشهای تجربی در فیزیک، طراحی نظریاتی درباره قوانین نورشناسی، و بحث درباره چگونگی تبیین کاربرد مفهوم حرکت در هندسه بهره می برند.
← حرکت در نجوم
(۱) ابن ابی اصیبعه، عیون الأنباء فی طبقات الأطباء، چاپ نزار رضا، بیروت (۱۹۶۵).(۲) ابن اَرَنبُغا زَرَدْکاش، الانیق فی المناجنیق، چاپ احسان هندی، حلب ۱۴۰۵/۱۹۸۵.(۳) ابن ساعاتی، علم الساعات والعمل ب ها، چاپ محمد احمد ده مان، دمشق ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.(۴) ابن هیثم، الشکوک علی بطلمیوس، چاپ عبدالحمید صبره و نبیل شهابی، قاهره ۱۹۷۱.(۵) ابن هیثم، کتاب المناظر، المقالات ۱ـ۳: فی الابصار علی الاستقامة، چاپ عبدالحمید صبره، کویت ۱۴۰۴/۱۹۸۳.(۶) ابن هیثم، مستخرج من شرح مصادرات اقلیدس فی الاصول، در نظریة المتوازیات فی الهندسة الاسلامیة، نصوص جمع ها و حقق ها خلیل جاویش، تونس: المؤسسة الوطنیة للترجمة و التحقیق و الدراسات (بیت الحکمه)، ۱۹۸۸.(۷) ابن هیثم، مستخرج من کتاب فی حل شکوک کتاب اقلیدس فی الاصول و شرح معانیه، در ه مان.(۸) ابوریحان بیرونی، استیعاب الوجوه الممکنة فی صنعة الاصطرلاب، چاپ محمداکبر جوادی حسینی، مشهد ۱۳۸۰ش.(۹) ابوریحان بیرونی، کتاب القانون المسعودی، حیدرآباد، دکن ۱۳۷۳ـ۱۳۷۵/ ۱۹۵۴ـ ۱۹۵۶.(۱۰) محمد بن محمد بوزجانی، کتاب فی مایحتاج الیه الصانع من اعمال الهندسة، چاپ احمد سلیم سعیدان، عمان ۱۹۷۱.(۱۱) ثابت بن قُرّه، مقالة فی اَنّ الخطین اذا اُخرجا علی اقل من زاویتین قائمتین التقیا، در نظریة المتوازیات فی الهندسة الاسلامیة، ه مان.(۱۲) اسماعیل بن رزّاز جزری، الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعة الحیل، چاپ احمد یوسف حسن، حلب ۱۹۷۹.(۱۳) عمر بن ابراهیم خیام، رسالة فی شرح مااشکل من مصادرات کتاب اقلیدس، چاپ تقی ارانی، تهران ۱۳۱۴ش.(۱۴) محمد بن حسن کمال الدین فارسی، کتاب تنقیح المناظر لذوی الابصار و البصائر، حیدرآباد، دکن ۱۳۴۷ـ۱۳۴۸.(۱۵) محمد بن محمد نصیرالدین طوسی، الرسالة الشافیة عن الشک فی الخطوط المتوازیة، در نظریة المتوازیات فی الهندسة الاسلامیة، همان.