ابن قیسرانی محمد بن طاهر

[ویکی نور] ابن قیسرانی، ابوالفضل محمد بن طاهر بن علی بن احمد مقدسی، (448 - 507ق)، محدث و نویسنده متصوف بوده است. شهرت او به ابن قیسرانی به لحاظ نسبت اوست به قیساریه، شهرکی در شام، بر ساحل بحر روم.
برخی از مؤلفان به شهرت او نسبت «شیبانی» را نیز افزوده اند. وی در قدس زاده شد و از خردسالی در زادگاهش به استماع حدیث پرداخت. در 467ق، به بغداد رفت و پس از چندی به بیت المقدس بازگشت، سپس به شهرهای مختلف شام، مصر، حجاز، عراق و ایران سفر کرد. نیز می دانیم که در 471ق، در دمشق بوده است.
قراینی چند حاکی از آن است که آمدن وی به ایران در بین سال های 471 - 481 بوده است؛ چنان که از یک سخن خواجه عبدالله انصاری که در آن به ابن قیسرانی اشاره دارد، جوان بودن او در این هنگام تأیید می شود. به هرصورت وی در 481ق، در ری بوده و در همین سال در آن شهر فرزندش، ابوزرعه طاهر، زاده شده است. گویا ابن قیسرانی مدتی در ری مانده؛ زیرا فرزندش را در همان جا برای تحصیل به استاد سپرده است. سپس وی به همدان رفته و در آنجا اقامت گزیده است. او در اوان 60 سالگی پس از بازگشت از سفر حج در بغداد درگذشت.
ابن قیسرانی که به قول سیوطی به بیشتر از 40 شهر در جهان اسلام سفر کرده، بسیاری از محدثان را دیده و از آنان حدیث شنیده است. در زادگاهش از ابوالفتح نصر بن ابراهیم نابلسی و ابوعثمان بن وَرقاء، در بغداد از ابومحمد صریفینی و دیگران، در مصر از ابواسحاق حبّال، در دمشق از ابوالقاسم بن ابی العلاء فقیه و در حلب از حسن بن مکی شیزری استماع کرده است.
گرچه شخصیت علمی ابن قیسرانی کم وبیش مورد ستایش مؤلفان قرار گرفته، اما گاه به لحاظ گرایش به اذواق و مواجید صوفیانه و گاه به لحاظ میزان ضبط در نقل حدیث مورد انتقاد قرار گرفته و نیز به وی نسبت «لحن» داده شده است.
ابن عساکر نیز او را کثیرالوهم دانسته و ابن حجر هیتمی به نقل از ابن ناصر سَلاّمی آورده است که وی ثقه نیست. از شاگردان وی می توان محمد بن عمر بن احمد اصفهانی، ابوالفضل محمد بن هبةالله بروجردی، محمد بن اسماعیل طرسوسی، عبدالوهاب انماطی، ابوجعفر بن ابوعلی همدانی، ابونصر احمد بن عمر غازی و ابوطاهر احمد بن محمد سلفی را نام برد.

💡 هنگامی که نامهٔ محمد بن طاهر به یعقوب لیث رسید، وی به همراه طاهریان اسیر شده به سمت سیستان حرکت کرد و هیچ توجهی به درخواست محمد بن طاهر مبنی بر رهایی و آزادی اسیران نکرد.

💡 یعقوب در ورود به شهر نیشابور فرستاده‌ای نزد محمد بن طاهر فرستاد که «برای سلام تو خواهم آمد»؛ اما عبدالله سگزی به حاکم طاهری گفت: «درآمدن او و سلام او صواب نیست، سپاه جمع کن تا حرب کنیم». محمد بن طاهر جنگ با یعقوب را نپذیرفت؛ زیرا معتقد بود که یعقوب پیروز خواهد شد و ممکن است جان آن‌ها به خطر بیفتد. عبدالله که اوضاع را چنین دید، از نیشابور خارج شد و به دامغان رفت.

💡 محمد بن طاهر می‌دانست که توان مقابله و رویارویی با یعقوب را ندارد؛ به نزدیکان خود گفت: «ما با او حرب برنیاییم و چون حرب کنیم، او ظفر یابد و ما را به جان آسیب رسد» و این چنین شد که سرداران و نزدیکان محمد بن طاهر نزد یعقوب رفته و تسلیم او شدند؛ یعقوب هم آن‌ها را به شدت سرزنش کرد و گفت ضعف شما علت پیروزی حسن بن زید بر طبرستان بوده است..

💡 جمال‌الدین محمد بن طاهر بن محمد زیدی بخاری ستاره‌شناس ایرانی سده ۷ قمری یا ۱۳ میلادی بود. و از اهالی بخارا بود. وی در دهه ۱۲۵۰ میلادی به خدمت قوبلای‌خان درآمد تا در پکن مرکز ستاره‌شناسی اسلامی برپا کند و همگام با ستاره شناسان چینی فعالیت نماید. قوبلای‌خان با احترام به منجمان مسمان اجازه داد تا مشاهدات و پیش بینی‌های ستاره‌شناسان چینی را تحت نظر قرار دهند.

💡 موفق، برادر خلیفه، نیز که منتظر چنین فرصتی بود، با نظر محمد بن طاهر، رافع را به‌عنوان نمایندهٔ خویش در خراسان بگمارد، محمد را رسماً به امارت بشناسد و در سال ۲۷۱ق عمرو را از خود براند.