بکتاش ولی

[ویکی فقه] بَکْتاشِ ولی، صوفی قرن هفتم و بنیانگذار طریقت بکتاشیه بود.
از زندگی او اطلاع دقیقی در دست نیست، اطلاعات موجود نیز عموماً با افسانه آمیخته است. منابع متأخر، نام و نسب او را محمد بن ابراهیم بن موسی خراسانی ثبت کرده اند. وی در میان ترک ها به حاجی بکتاش ولی مشهور است. بنابر گزارشِ کتاب مناقب حاجی بکتاش یا ولایت نامه (تألیف در ۸۴۴، نوشته علی بن موسی معروف به «صوفلی درویش» در احوال و کرامات بکتاش)، وی اهل نیشابور، از احفاد امام موسی کاظم علیه السلام، و مرید لقمان پرنده (لقمان خراسانی) یکی از خلیفه های احمد یَسَوی بوده است. این کتاب به عنوان معرّف چگونگی پیدایی و گسترش طریقت بکتاشی و نمونه ای از ادبیات حماسی ترک، در خور توجه است، اما چون برخی اطلاعات آن دقیق و صحیح نیست، نمی توان آن را مأخذی معتبر دانست.
کهن ترین منبع درباره بکتاش
کهن ترین منبع درباره بکتاش، مناقب العارفین افلاکی (متوفی ۷۶۱) است که به استناد آن، بکتاش خراسانی، معاصرِ مولانا جلال الدین محمد بلخی و خلیفه بابا اسحاق مشهور به بابا رسول الله، از مشایخ سلسله بابایی، و «عارف دل و روشن درون» بود اما از شریعت پیروی نمی کرد. او بیش تر اوقات مغلوب جذبه و حال می شد و بدون تقیّه، خلفا و مخالفان اهل بیت علیهم السلام را نکوهش می کرد ابتدا پدرش او را برای ارشاد نزد لقمان خراسانی برد. سپس بکتاش مدت ها در نجف اشرف و مکه معظمه گوشه نشینی اختیار کرد و احتمالاً به دستور لقمان یا بر اثر مکاشفه ای به روم رفت. در آماسیه به بابا اسحاق پیوست و به احتمال بسیار در شورش باباییان بر ضد سلجوقیان، که به کشتار باباییان انجامید (۶۳۸)، شرکت داشت و برادرش، مَنتَش، نیز در سیواس در همین شورش کشته شد بکتاش پس از این واقعه به قیرشهر (در ترکیه فعلی) و از آن جا به قَرَه اُویوک («حاجی بکتاشِ» کنونی)، قصبه ای میان قیصریّه و قونیه رفت، و خاتون آنا را به دختر خواندگی خود برگزید و تا پایان عمر در آن جا ماند ظاهراً او در میان باباییان نفوذ بسیاری داشته، زیرا توانست بقیة السیف ایشان را گرد آورد و با عنوان پیر قلندران و سرور اَبدال طریقتی بنا نهد که به نام او بکتاشیه نامیده می شود.
کرامات بکتاش
بکتاش تأهل اختیار نکرد، اما بر اساس یک افسانه، زنی نازا با نوشیدن خون بینی او باردار شد و پسری به نام حبیب به دنیا آورد که دارای فرزندانی شد. بکتاشیه به این فرزندان چَلَبی می گویند. بعدها میان چلبی ها و شیوخ بکتاشیه که به آنها «بابا» گفته می شد، رقابت شدیدی در گرفت.
تاثیر بکتاش در اسلام آوردن لشکر ینی چری
...

💡 در سال ۲۰۰۶، او با همسرش ریما محیطووا به کانادا نقل مکان کرد زیرا نتوانست تابعیت ترکیه را دریافت کند. درآنجا او هنرهای تجسمی را در دانشگاه یورک و موسیقی را در دانشگاه رایرسون خواند.او در مدت اقامت خود در کانادا مجسمه‌هایی از محمد فضولی، نادرشاه، پیر سلطان ابدال، حاجی بکتاش ولی، علیشیر نوایی، عزیر حاجیبیگ‌اف، صلوات یولایف،ابوالفضل ایلچی بیگ و ده‌ها شخصیت از ترک‌ها جهان ساخت.

💡 تاریخ تصوف در نیشابور با شروع فعالیت خانقاه عمرو بن سلم شروع و با حاجی بکتاش ولی به پایان می‌رسد.