ال جلایر

( آل جلایر ) آل جلایر. [ ل ِ ج َ ی ِ ] ( اِخ ) ایلکانیان از 740تا 836 هَ.ق. در عراق فرمانروای مستقل بوده، و بعض آنها آذربایجان و موصل و دیاربکر را نیز در تصرف داشته اند. مؤسس این سلسله حسن بزرگ از رؤسای ایل جلایر، و شماره ایشان شش تن و مقر حکمرانی آنان بغداد بوده است. این سلسله را امرای قراقویونلو برانداختند و آخرین فرمانروای آنها موسوم به شاه ولد بوده است.
امیر شیخ حسن بزرگ بن امیر حسین بن آقبوقابن ایلکانی ( 740-757 )، سلطان شیخ اویس بن شیخ حسن ( 757-776 )، سلطان حسین بن شیخ اویس ( 776-784 )، سلطان احمدبن شیخ اویس ( 784-813 )، شاه ولدبن شیخ علی بن شیخ اویس ( 813-814 )، سلطان اویس بن شاه ولد ( 814-824 )، سلطان محمودبن شاه ولد ( 824-827 )، سلطان حسین بن علاءالدولةبن سلطان احمد ( 827-836 )، و امیر اصفهان پسر قرایوسف او را بکشت و سلسله آل جلایر منقرض گردید. و بطوری که محمّد قزوینی مرقوم داشته اند ایلخانیان با خاء معجمه است.

( آل جلایر ) ایلکانیان

آل جلایر. رجوع شود به:جلایریان (حک: ۷۴۰ـ۸۳۵ق)

💡 در این دوره هنر نگارگری ایران از اهمیت والایی برخوردار شد. زبان دیوانی و نیز زبان ارتباط جمعی قلمرو آل جلایر، فارسی بود و سلاطین آل جلایر، نامه‌های خویش را به فارسی می‌نگاشتند. فارسی نگاری در حوزه آثار علمی که پیش از آن از دوره ایلخانی و با سقوط خلافت، آغاز و جایگزین عربی نگاری شده بود، با حمایت‌های سلاطین جلایری، پیشرفت بسیار کرد و کتب منطق، فلسفه، تراجم، قصص، تصوف و مخصوصاً تاریخ، به فارسی نگاشته می‌شد.

💡 در دوره خوارزمشاه تفرش دهستان در محدوده اقلیم عراق عجم (اراک) بوده‌است و در فاصله سال‌های ۷۴۰–۸۳۸ در حدود متصرفات آل جلایر محسوب می‌شده‌است. از مغولان و تیموریان هیچ اثری در تفرش دیده نمی‌شود در اوایل دورهٔ صفویه تفرش از شکارگاه‌های سلطنتی شاهان صفوی شمرده می‌شده‌است. در زمان حکومت شاه عباس اول عده‌ای از سادات تفرش به دربار صفوی راه‌یافتند.