میرزا احمدخان مشیرالسلطنه

[ویکی فقه] میرزا احمدخان مشیرالسلطنه یکی از صاحب منصبان در زمان پادشاهان قاجار ازجمله ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه بود و در زمان محمدعلی شاه به مقام نخست وزیری ایران دست یافت.
"میرزا احمدخان مشیرالسلطنه" فرزند "میرزا محمد" در سال ۱۲۵۹ه.ق. در «آمل» متولد شد. پدرش مامور خدمت در آذربایجان بود و میرزا احمدخان هم در هم آنجا به خدمت دولت در آمد. وی مدارج ترقی خود را در آذربایجان در دستگاه "مظفرالدین میرزا ولیعهد"، طی کرد و به حکومت چند شهر آن خطه هم رسید، چندین بار نیز به نیابت حکومت آذربایجان منصوب شد. در سال۱۲۹۷ه.ق. "مشیرالسلطنه" مامور دفع فتنه "شیخ عبیدالله نقشبند" شد؛ ولی شکست خورد و مغضوب شاه واقع گردید. تا در سال۱۳۰۰ه.ق. مورد عفو "ناصرالدین شاه" قرار گرفت و برای وی سالانه دو هزار تومان مقرری تعیین شد و مامور «ممیزی» املاک «استرآباد» و «گیلان» گردید. سپس مدت کوتاهی نیز به حکومت گیلان منصوب شد. مشیرالسلطنه در زمان سلطنت مظفرالدین شاه چند بار به سمت «وزارت خزانه» برگزیده شد و در دورانی که تصدی این وزارتخانه به عهده او بود، به علت سخت گیری هایی که در انجام وظیفه از خود نشان می داد، مورد بی مهری عده ای از رجال واقع شد و آنها توانستند خاطر شاه را از او مکدر نمایند، به همین سبب در اواخر سال ۱۳۲۳ه.ق. به خراسان تبعید شد. پس از پیروزی انقلاب مشروطه و عزل "عین الدوله"، مشیرالسلطنه مورد عفو قرار گرفت و به تهران بازگشت ولی مصدر خدمتی قرار نگرفت تا این که پس از تاج گذاری محمدعلی شاه، در کابینه "وزیر افخم"، متصدی «وزارت عدلیه» شد.
حوادث قبل از وزارت مشیرالسلطنه
پس از قتل "اتابک" مجلس سخت به انزوا کشیده شد و "صنیع الدوله" از ریاست مجلس کناره گیری کرد و حالت انزوا و گوشه گیری گرفت. عده ای از نمایندگان، طرفدار ریاست "وثوق الدوله" نایب رئیس اول بودند و دسته ای از “میرزا محمودخان احشام السلطنه" حمایت می کردند. سرانجام پس از رای گیری، احشام السلطنه حائز اکثریت آرا شد و به ریاست انتخاب گردید. نمایندگان مجلس طی تلگرافی به محمدعلی شاه، ضمن عرض تسلیت، درخواست نمودند، رئیس الوزرایی انتخاب نماید که شایستگی انجام کارها را داشته باشد. شاه هم درخواست نمود تا بیست نفر از نمایندگان در دربار حضور یابند تا شاه برای انتخاب «رئیس الوزرا» با آنها مشورت کند و شاه با مشورت آنها، میرزا احمدخان مشیرالسلطنه را مامور تشکیل کابینه کرد.
نخست وزیری مشیرالسلطنه
مشیرالسلطنه بعد از این که در کابینه های مختلف حضور داشت. در روز ۱۶شهریور ۱۲۸۶ه.ق. کابینه خود را به مجلس معرفی کرد و خود نیز شخصاً «وزارت داخله» را هم بر عهده گرفت. هنوز چند روزی از زمامداری مشیرالسلطنه نگذشته بود که در مجلس نغمه های جدیدی ساز شد و عده ای از وکلا اظهار داشتند که شاه، با مشروطیت همراه است؛ ولی درباریان و اطرافیان شاه، نه تنها به مشروطه اعتقادی ندارند بلکه شاه را به دشمنی با مجلس تحریک می کنند. محمدعلی شاه به ناچار عده زیادی از درباریان را به مجلس فرستاد و آنها قسم یاد کردند که به مشروطیت وفادارند.
← تجاوز عثمانی به ایران
...

💡 میرزا احمدخان مشیراعظم (۱۲۶۲خ تهران - ۱۳۱۶خ تهران) که نام خانوادگی اتابکی برگزید، دولتمرد دوره قاجار و پهلوی بود.

💡 در ترمیم کابینهٔ نظام‌السلطنهٔ مافی، مؤتمن‌الملک برای بار دوم به وزارت تجارت منصوب و در ترمیم سوم کابینه نیز همان سمت را دارا شد. در اولین کابینهٔ میرزا احمدخان مشیرالسلطنه، که در ۱۷ خرداد ۱۲۸۷ در باغ شاه به محمدعلی شاه معرفی شد، سمت مؤتمن‌الملک وزارت فوائد عامه و تجارت بود، و در ترمیم کابینه همان سمت را حفظ کرد، ولی به هنگام ترمیم کابینه در ۱۵ دی ۱۲۸۷ از وزارت مستعفی شد.

💡 قانون مدنی ایران نخستین قانون مدون ایران به سبک جدید است که در سال ۱۲۹۸ و در دوره احمد شاه توسط سید محمد فاطمی قمی در کمیسیونی به ریاست وی تدوین شد. اعضای این کمسیون عبارت بودند از: سید نصرالله اخوی، سید محمد یزدی؛ سید محمد رضا سادات افجه ای، سید حبیب‌الله، میرزا احمدخان رئیس اداره امور به دلیل دوران فترت و مشکلات پیش آمده تصویب این قانون تا سال ۱۳۰۷ و پادشاهی رضا شاه معطل می‌ماند.

💡 فرزند میرزا احمدخان نیک‌پی ملقب به مفخم‌الملک و داماد مسعود میرزا ظل‌السلطان ذكور ارشد ناصرالدین شاه بود. در کالج آمریکایی تهران درس خواند و از سال ۱۲۹۷ در اصفهان ساکن شد. در ۱۲۹۸ به استخدام وزارت مالیه در آمد و به مشاغلی همچون ریاست ضرابخانه، ریاست تشریفات وزارت مالیه و بازرس مالیه جنوب رسید. به مدت ده سال نیز رئیس شورای بلدیه (انجمن شهر) اصفهان بود.

💡 آعلی تبریزی از فقها و مراجع تقلید عصر قاجار است و رساله علمیه اش در سال ۱۳۲۱ق چاپ شده او که به طرفداری از مشروطه پرداخت در زمان استبداد صغیر به همراه میرزا احمدخان عمارلویی و عده‌ای دیگر برای تقویت مجاهدین تبریز و ستارخان و باقرخان راهی جبهه‌های نبرد شد.

💡 خانه میرزا احمدخان خلیلی نوغاب مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان خوسف، روستای خور واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۳۴۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.