حج در ادب فارسی

[ویکی فقه] «حج در ادب فارسی»، تألیف خلیل الله یزدانی، پژوهشی است پیرامون «حج» در ادبیات فارسی که به زبان فارسی و در دوران معاصر نوشته شده است.
«حج در ادب فارسی»، تألیف خلیل الله یزدانی، پژوهشی است پیرامون «حج» در ادبیات فارسی که به زبان فارسی و در دوران معاصر نوشته شده است.
ساختار
کتاب با پیشگفتاری از نویسنده آغاز و مطالب در پنج فصل، سامان یافته است.نگارنده در این کتاب، بر آن است که انعکاس « حج » را در ادبیات فارسی، با ذکر شواهد متعدد نشان دهد. وی ابتدا با اشاره به آیات قرآنی مربوط به حج، ترجمه و تفسیر آن ها را به دست می دهد، سپس سابقه تاریخی حج و حوادث مهمی را که در طول تاریخ بر کعبه گذشته، روایت می کند و سرانجام با بررسی برخی متون معروف ادب فارسی، اعم از سفرنامه ها و متون نظم و نثر عرفانی، دیدگاه نویسندگان آن ها را به اختصار، بازگو می کند.
گزارش محتوا
در پیشگفتار، ضمن اشاره به برخی از آیاتی که مربوط به حج می باشد، توضیح مختصری پیرامون موضوع و محتوای کتاب، ارائه گردیده است.
← محتوای فصل اول
...
[ویکی نور] حج در ادب فارسی، تألیف خلیل الله یزدانی، پژوهشی است پیرامون «حج» در ادبیات فارسی که به زبان فارسی و در دوران معاصر نوشته شده است.
کتاب با پیشگفتاری از نویسنده آغاز و مطالب در پنج فصل، سامان یافته است.
نگارنده در این کتاب، بر آن است که انعکاس «حج» را در ادبیات فارسی، با ذکر شواهد متعدد نشان دهد. وی ابتدا با اشاره به آیات قرآنی مربوط به حج، ترجمه و تفسیر آن ها را به دست می دهد، سپس سابقه تاریخی حج و حوادث مهمی را که در طول تاریخ بر کعبه گذشته، روایت می کند و سرانجام با بررسی برخی متون معروف ادب فارسی، اعم از سفرنامه ها و متون نظم و نثر عرفانی، دیدگاه نویسندگان آن ها را به اختصار، بازگو می کند.
در پیشگفتار، ضمن اشاره به برخی از آیاتی که مربوط به حج می باشد، توضیح مختصری پیرامون موضوع و محتوای کتاب، ارائه گردیده است.
در فصل اول، به بررسی آیات مربوط به حج، پرداخته شده است. از جمله این آیات، می توان به آیه 96 و 97 سوره آل عمران اشاره نمود: «نخستین خانه ای که برای مردم (و نیایش خداوند) قرار داده شده، در سرزمین مکه است که پربرکت و مایه هدایت جهانیان است و در آن، نشانه های روشن است؛ (از جمله) مقام ابراهیم و هرکس داخل آن شود در امان خواهد بود. برای خدا بر مردم است که آهنگ خانه او کنند، آنها که توانایی رفتن به سوی آن را دارند و هرکس کفر بورزد (و حج را ترک کند به خود زیان رسانده)، خداوند از همه جهانیان بی نیاز است». این آیه مبارکه، زمانی بر پیامبر(ص) نازل شد که یهودیان ایراد گرفته و می گفتند: چرا محمد قبله را از بیت المقدس به جانب مکه برگردانده است، درحالی که بیت المقدس بر کعبه برتری دارد! و آیه می فرماید: علت انتخاب کعبه به عنوان قبله، این است که این خانه اولین خانه ای است که خداوند متعال برای عبادت بندگان در زمین ساخته است و نخستین خانه توحید و پرسابقه ترین معبد است در روی زمین. هیچ مکانی پیش از آن، مرکزِ پرستش پروردگار نبوده است.

💡 به روایت بخاری، در آغاز، مسلمانان از بیم گناه، شرکت در بازارهای جاهلی را نمی‌پسندیدند تا اینکه آیه ۱۹۸سوره بقره نازل شد و آنان اجازه یافتند که در موسم حج در بازارها به داد و ستد بپردازند؛ ازاین‌رو بسیاری از بازارهای جاهلی تا سال‌ها پس از ظهور اسلام، فعال بود.

💡 ((حج )) در لغت به معناى ((قصد)) است. و در اصطلاح به معناى ((انجام دادن مناسكمخصوص در ايام حج مى باشد)). ولى چنانكه قبلاً گفتيم، هر ظاهرى را باطنى و هرصورتى را معنايى است. حج در ظاهر، انجام دادناعمال و مناسك مخصوصى است كه در شرع مقدس اسلام مشخص شده است. اما در واقع وباطن، بريدن از خلق و روى آوردن به حق است.

💡 اين تاريخ، گرچه پيش از اسلام نيز در ميان برخى از ملتها و امتها، از جمله عربهامتداول بود، ولى پس از ظهور دين اسلام، به عنوان تاريخ رسمى اين دين درآمد وبسيارى از احكام عملى و فقهى اسلام بر آن، مبتنى شده اند. همانند روزه گرفتن در ماهمبارك رمضان، به جاى آوردن اعمال حج در ماههاى حرام، ايام اعتكاف و غيره.

💡 وقتى امير المومنين عليه السلام عازم بصره گرديد تا بيعت شكنان جنگجمل را سركوب كند در بين راه در ربذه فرود آمد در اين هنگام آخرين گروه حج در زبدهاجتماع كردند تا سخنان امام عليه السلام را استماع كنند.

💡 البته با توجه به اينكه فقير تا مرز يك زندگى عادى مى تواند از زكات استفاده كند،رفتن به حج در آن زمان از مدينه يك هزينه استثنائى به حساب نمى آيد (و الله العالم ).

💡 40 - شقيق بلخى (760) شقيق بلخى گويد: در سال صد و چهل و نهم به حج مى رفتم، چون به قادسيه رسيدمنگاه كردم ديدم مردم بسيارى براى حج در حركت هستند، همه بااموال و زاد بودند. نظرم افتاد به جوان خوشروئى كه ضعيف اندام و گندم گون بود ولباس پشمينه بالاى جامه هاى خويش پوشيده و نعلين در پاى و از مردم كناره گرفتهبود و تنها نشسته بود.