ایه اصلاح ذات بین

[ویکی شیعه] آیه اصلاح ذات بین. آیه اصلاح ذات بین نهمین آیه سوره حجرات است که دربارهٔ اصلاح روابط و ایجاد سازش میان دو گروه متخاصمِ مؤمن نازل شده است. این آیه برای حفظ و اصلاح جامعه اسلامی و حمایت از جان، مال و ناموس مسلمانان و عدم هتک حرمت اشخاص دستوراتی ارائه داده است. ایجاد صلح و سازش میان دو گروه مؤمن متخاصم، مبارزه با گروه یاغی و اصلاح ذات بین بر اساس معیارهای عادلانه از این دستورات است. از این آیه چند فرع فقهی استفاده شده است. وجوب کفایی اصلاح ذات البین، عدم ضمانت مصلحان در برابر جان و اموال گروه یاغی، ضمانت گروه یاغی در برابر جان و مال گروه مصلح و لزوم اجازه از حاکم شرع برای اعمال قدرت جهت ایجاد صلح و سازش، از جمله این فروع است. این آیه در ماجرای درگیری میان قبایل اوس و خزرج نازل شد.
آیه نهم سوره حجرات در مقام بیان راهکارهایی جهت ایجاد سازش و اصلاح میان دو گروه از مؤمنان متخاصم است. درباره شأن نزول این آیه دو نقل آمده است: طبرسی نزول این آیه را درباره دو طایفه اوس و خزرج می داند که میان آنان جنگی با لیف خرما و نعلین اتفاق افتاد و برخی نیز نزول آیه را درباره ماجرای عبدالله بن ابی و عبدالله بن رواحه می دانند. طبق این نقل روزی انس به پیامبر اسلام(ص) پیشنهاد می کند به دیدن عبدالله بن ابی برود. پیامبر نیز سوار بر الاغی به سوی عبدالله حرکت کرد و زمانی که به نزدیک او رسید، عبدالله به پیامبر گفت دور شو که بو و گرد و خاک مرکبت مرا آزار می دهد و این سخن با واکنش عبدالله بن رواحه انصاری و حمایت اقوام آن دو به نزاعی شدید میان دو گروه منجر شد و با چوب و سنگ و کفش به یکدیگر حمله کردند که این آیه نازل شد و از مؤمنان خواست میان ایشان صلح و آشتی برقرار کنند.
صلح و برادری صادقانه را از لوازم ایمان دانسته اند به همین دلیل حفظ آن برای حفظ جامعه اسلامی امری اجتناب ناپذیر تلقی شده است. این آیه از جمله آیاتی است که برای حفظ و اصلاح جامعه اسلامی، حمایت از جان، مال و ناموس انسان ها در مقابل تجاوزگری دیگران، حفظ آزادی مردم و عدم هتک حرمت اشخاص، دستوراتی صادر کرده است:

💡 غير از صدقه مالى (چه واجب و چه مستحب ) بسيارى از كارهاى خوب و ممدوح همچونبرخورد اسلامى با ارباب رجوع، يا رفع كدورت و تيرگى دوفاميل يا دو رفيق يا زن و شوهر با موعظه و نصيحت و... در حكم صدقه اس. پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله ) فرموده: افضل الصدقة اصلاح ذات البين(225) بهترين صدقه آشتى دادن بين دو نفر است.

💡 و بـه هـر حال يكى از حقوق مسلمانان بر يكديگر مساءله يارى كردن و اصلاح ذات البيناست به ترتيبى كه در آيات و روايت فوق آمده (در زمينه اصلاح ذات البين بحث ديگرىدر جـلد هـفـتـم صـفـحـه 83 بـه بـعـد ذيـل آيـه يـك سـورهانفال داشتيم ).

💡 مرحوم بيدآبادى به مسئله اصلاح ذات البين وجلوگيرى از فساد وتفرقه اهميّت زيادىمى دادند و در اين اختلاف هم زياد كوشش فرمود. حتى شخصاً بهمنزل مرحوم علامه (حاج شيخ محمد باقر اصطهباناتى ) كه از طرفداران مشروطه بودتشريف بردند وهر چه كوشيدند اين غائله را برطرف نمايند سودى نداد.

💡 ذات به معنى خلقت و بنيه و اساس چيزى است، و بين به معنى حالت ارتباطى و پيوندميان دو شخص يا دو چيز است، بنابراين اصلاح ذات البين به معنى اصلاح اساسارتباطات و تقويت و تحكيم پيوندها و از ميان بردنعوامل و اسباب تفرقه و نفاق است.

💡 و از ميان همه صفات ايشان، پنج صفت را انتخاب نموده و در اين آيه ذكر كرده است و اينپنج صفت، صفاتى هستند كه داشتن آن مستلزم داشتن تمامى صفات نيك و ملازم با دارابودن حقيقت ايمان است، صفاتى است كه اگر خود انسان در آنهاتامل و دقت كند خواهد ديد كه داشتن آن، نفس را براى تقوا و اصلاح ذات بين و اطاعت خدا ورسول آماده مى سازد.

💡 ج: حضرت دروغ گفت، ولى از آنجا كه دروغ در مواردى مثل اصلاح ذات البين جايز است و حكم آن تابع مصلحت و مفسده مى باشد، چه مصحلتى از اين بالاتر كه حضرت با كلامش، افكار جامد انسان ها را تكان داده است ؟(726)