اسماعیل بن اسحاق جهضمی

[ویکی فقه] جَهْضَمی، اسماعیل بن اسحاق، قاضی، محدّث، ادیب و فقیه مالکی قرن سوم است.
پدرش، اسحاق بن اسماعیل بن حمادبن زیدبن بابک جهضمی، در ایام خلافت مأمون (۱۹۸ـ ۲۱۸) عهده دار دیوان مظالم در مصر بود و ظاهراً در ایام خلافت معتصم (۲۱۸ـ۲۲۷) به بصره مهاجرت کرد و در آن جا نیز عهده دار دیوان مظالم شد.
شهرت او به جهضمی نیز ظاهراً به سبب سکونتش در محله جهاضمه بصره بوده است.
وی در ۲۳۰ در بصره درگذشت.
اسماعیل بن اسحاق ــ که بیشتر به اسماعیل قاضی شهرت دارد ــ از آل حماد، خاندان مشهور مالکی، بود که در عراق جایگاه رفیعی داشتند.
وی در ۱۹۹ در بصره به دنیا آمد.
فعالیت علمی
تحصیلاتش را در همان شهر به پایان برد و باقی عمر خود را در بغداد گذراند.
از محدّثانی چون مسلم بن ابراهیم فراهیدی (متوفی ۳۱۷)، سلیمان بن حربِ واحشی (متوفی ۳۱۷) و علی بن اسحاق مدینی (متوفی ۲۳۴) حدیث شنید.
فقه مالکی را از احمدبن مُعَذَّل بن غیلان بصری (متوفی ح ۲۴۰) فراگرفت.
وی مهم ترین استادان خود را همین شخص و نیز علی بن اسحاق ذکر کرده است.
از استادان وی در علم قرائت، از قالون (متوفی ۲۲۰) و نصربن علی جهضمی (متوفی ۲۵۰) نام برده شده است.
از مشهورترین افرادی که از اسماعیل بن اسحاق سماع حدیث کرده اند، عبداللّه بن احمدبن حنبل (متوفی ۲۹۰)، ابراهیم بن محمدبن عَرَفَه نَفْطَویه (متوفی ۳۲۳) و ابوبکر محمدبن قاسم انباری (متوفی ۳۲۸) بوده اند.
شاگردان مشهور
از شاگردان مشهور وی در فقه، برادرزاده اش ابراهیم بن حماد (متوفی ۳۲۳)، ابوبشر محمدبن احمد دولابی (متوفی ۳۱۰) و قاسم بن اَصْبَغ (متوفی ۳۴۰) شایان ذکرند.
اسماعیل بن اسحاق نخستین فقیه مالکی بود که آرای مالک بن انس را در عراق رواج داد.
همچنین، با تألیف کتابهایی چون الرّد علی محمدبن حسن الشیبانی و الرّد علی الشافعی فی مسأله الخُمس و غیره، به رد آرای فقهی عالمان و فقهای شافعی و حنفی پرداخت.
فعالیت اجتماعی
...

💡 در دوران ترجمه، متون پزشکی از پهلوی، یونانی و سانسکریت به عربی ترجمه شدند. حنین بن اسحاق، بیشتر متون پزشکی و از جمله صد رساله از جالینوس را به زبان فارسی ترجمه کرد.

💡 حديث: 16 ابى رحمه اللهقال: حدثنى محمد بن يحيى العطار عن محمد بن احمدقال: حدثنى ابرهيم بن اسحاق عن محمد بن سليمان الديلمى عن ابيه سليمان.

💡 مأموران خانه به خانه به جستجوی زید پرداختند امّا اثری از وی نیافتند آنان خیال می‌کردند زید در خانه معاویة بن اسحاق فرزند زید بن حارثه یکی از یاران وفادارش باشد امّا این خانه را هم گشتند و زید را نیافتند؛ زیرا آن شب زید و یارانش از شهر خارج شده بودند و در بیابان به سر بردند. از آن ۴۰ هزار نفری که با او بیعت کرده‌اند تنها ۲۱۸ تن به گرد او جمع شدند و همه خود را برای فردا و روز جنگ و مرگ آماده کردند.

💡 فرمود:(واى بر تو، يعقوب بن اسحاق ابن ابراهيم (ع ) پيغمبر و پيغمبرزاده بود،دوازده فرزند داشت، خداوند يكى از آنها را پنهان نمود، از اندوه فراق او، موى سرشسفيد، و كمر خميده شد، و چشمش از گريه زياد نابينا شد، با اينكه فرزندش (يوسف )در همين دنيا و زنده بود، ولى من پدر و مادر و هفده تن از بستگانم را كشته، و به روىزمين افتاده ديدم، چگونه روزگار اندوهم به پايان رسد، و گريه ام كاهش يابد؟)(71).

💡 ثواب زياد گفتن تسبيحات اربعه   حديث: 1 حدثنى الحسين بن احمد رضى الله عنه قا حدثنىابى عن محمدبن احمد عن ابراهيم بن اسحاق عن عبدالله بن حماد عن ابى بصير عن ابىعبدالله عليه السلام قال قال رسول الله صلى الله عليه و آله اكثروا منقول سبحان الله و الحمدالله و لا اله الا الله اكبر فانهن ياتين يوم القيامه لهن مقدمات وموخرات و معقبات و هن الباقيات الصالحات.