اثخان فی الارض
معنی و اصل لغوی
واژه «أَثْخَنَ / اِثْخَان» ریشهای عربی دارد که بهمعنای «غلیظ کردن، افزون ساختن، کثرت و شدت» است؛ در معاجم عربی به صورتهایی چون «اثخن فی العدوّ» بهمعنای «زیاد کشتن دشمن» یا «غلبه و تسلط بسیار» آمده است. این ریشه در لسانالعرب و معاجم معاصر به معنای «کثرت، سختی یا غلظت» نیز تفسیر شده است.
کاربرد قرآنی و پیوند با آیه
عبارت «حَتّی إِذَا أَثْخَنتُمُوهُم» در آیه ۴ سوره «محمد» (۴۷:۴) آمده و در تفسیرهای کلاسیک چنین خوانده شده که در جریان مبارزه نظامی «تا آنجا که دشمن را سرکوب/غلبه کنید یا کثرت کشته در میان آنها پدید آید» به ضرب و جرح ادامه دهید، و سپس اسیران را به بند ببندید؛ یعنی «اثخان» در این آیه دلالت بر شدت غلبه و کثرتِ کشتهشدگان یا تسلط کامل در میدان جنگ دارد. تفاسیر مشهور این آیه — از جمله تفسیر ابنکثیر — همین معنا را آوردهاند.
مفهوم کلی و تذکر کاربردی
بهطور خلاصه «اثخان فی الأرض» در اصطلاح به «پوشاندن زمین از روی کثرت کشتهها» یا «غلبه کامل بر دشمن در میدان» دلالت دارد؛ در متون فارسی هم بهصورت ضربالمثل «از کشته پشته ساختن» بیان شده است. همچنین مفسران و فقیهان بر لزوم رعایت «سندی و موضوعی» آیه تأکید دارند: این عبارت مربوط به شرایط جنگی معین و قواعد جهاد آن زمان است و تفسیر یا تعمیم خارج از زمینه قرآنی و تاریخی نیازمند دقت و توجه به قواعد فقهی و اخلاقی است.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] ثَخَن یعنی زیاده روی و افراط.
اثْخان فی الارض در اصطلاح یعنی پوشاندن زمین به واسطه زیادی کشته شدگان، همان ضرب المثل رایج فارسی که می گوید: «از کشته پشته ساختن».
مصداق آیه اثخان در قرآن
قرآن کریم می فرماید: «فَاذا لَقیتُمُ الَّذینَ کَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ حَتَّی اذا اثْخَنْتُمُوهُم»؛ «و هنگامی که با کافران (جنایت پیشه) در میدان نبرد رو به رو شدید، گردن هایشان را بزنید، (و این کار را همچنان ادامه دهید) تا به اندازه کافی دشمن را درهم بکوبید....».
جمله سازی با اثخان فی الارض
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 فِی جَنَّةٍ عالِیَةٍ ای مرتفعة من وجهین: علوّ الشّرف و الجاه و علوّ المکان و الارتفاع: و قیل: الجنّة «عالیة» لانّها فی السّماء درجاتها من فوق و جهنّم هاویة لانّها فی الارض درکاتها من تحت.