شهودگرایی

{intuitionism} [روان شناسی] باور به آنکه معرفت دراصل ازطریق شهود حاصل می شود

شهودگرایی (intuitionism)
در فلسفۀ ریاضیات، نظریه ای مبنی بر این که قضیه ها را فقط می توان بر مفاهیمی شهودی، مانند وحدت و کثرت، بنا نهاد که مستقیماً و به راحتی دریافته می شوند. از این منظر، کاربرد مفهومی مانند بی نهایت، که تجربه ای شهودی دربارۀ آن در دست نیست، مجاز نیست.

💡 اَشکال متعددی از ساخت‌گرایی موجود اند، که شامل این موارد می‌شوند: برنامه شهودگرایی براوئر، متناهی‌گرایی هیلبرت و برنایز، ریاضیات بازگشتی ساخت‌گرایی شانین و مارکوف و برنامه آنالیز ساخت‌گرایی بیشاپ.

💡 هدف اصلی کتاب ارائه گزارشی منسجم از اصول اخلاق عقل سلیم است. سه روش کلی انتخاب‌های اخلاقی که معمولاً در اخلاق عادی استفاده می‌شود عبارتند از: شهودگرایی (با پیروی از اصول کلی)، خودگرایی (ترویج رفاه خود) و فایده‌گرایی (ارتقای رفاه همه). به عقیده سیدگویک، شهودگرایی و فایده‌گرایی با یکدیگر هماهنگ هستند، اما منی‌گرایی را نمی‌توان با فایده‌گرایی منطبق کرد و در نتیجه «دوگانگی عقل عملی» به وجود می‌آید.

💡 جدال براؤر و هیلبرت از مهم‌ترین منازعات درونی ریاضیات در قرن بیستم است. اختلاف نظر و برخورد دو ریاضیدان برجسته یعنی داوید هیلبرت و ال. ای. جی. براؤر که به ترتیب طرفدار مکتب‌های صورتگرایی و شهودگرایی بودند، منجر به آفرینش وقایعی شد که در پایان آن براؤر به حاشیه رانده و عملاً منزوی شد.

💡 ساخت‌گرایی را اغلب با شهودگرایی یکی می‌گیرند، گرچه که شهودگرایی تنها یکی از برنامه‌های ساخت‌گرایی است. شهودگرایی مدعی است که بنیان‌های ریاضیات در شهود تک تک ریاضی‌دانان قرار داشته و ازین رو ریاضیات را تبدیل به موضوعی با فعالیت ذهن‌گرا (سوبژکتیو) می‌کند. سایر اشکال ساخت‌گرایی براساس این دیدگاه شهودگرایی پایه‌ریزی نشده‌اند و بیشتر با دیدگاه‌های عینی‌گرایی (ابژکتیو) قابل قیاس اند.