کتاب «القضاء» اثر میرزا محمد حسن بن جعفر آشتیانی از آثار ارزشمند فقهی و اصولی است. این کتاب که به شیوه تحقیق و نگارش قدیم طبع شده، به بررسی و تحلیل دقیق مسئله قضاء در فقه اسلامی میپردازد. مؤلف، خود از شاگردان برجسته شیخ انصاری بوده و با بهرهگیری از دانش عمیق فقهی و اصولی، مطالب کتاب را بهطور علمی و گسترده بیان کرده است. میرزا محمد حسن آشتیانی از علمای سرشناس آغاز قرن چهاردهم هجری و فقیهی نامآور بود که در سال ۱۳۱۹ هجری قمری دار فانی را وداع گفت.
در شیوه نگارش کتاب، مؤلف با الگوبرداری از سبک کتاب «بحرالفوائد»، تمامی مباحث مرتبط با قضاء را به صورت مفصل و مستند مورد بررسی قرار داده است. او در ابتدا به بررسی معانی لغوی واژه قضاء پرداخته و سپس به بیان ادله تشریع آن از کتاب، سنت، اجماع و عقل میپردازد. پس از آن، آیات و روایات وارد در این باب را مورد تجزیه و تحلیل دقیق قرار میدهد. این رویکرد علمی و مستند، کتاب القضاء را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران و دانشجویان فقه و اصول تبدیل کرده است.
کتاب حاضر در واقع تقریرات درس خارج قضاء شیخ انصاری است که در حوزه علمیه نجف اشرف ایراد شده است. مؤلف که خود از شاگردان برجسته و از مقررین دروس خارج فقه و اصول شیخ انصاری بود، مطالب درس استاد را با دقت و جامعیت تمام یادداشت و تدوین کرده است. این کتاب، هم بهعنوان منبعی برای فهم عمیق قضاء و هم به عنوان نمونهای برجسته از تقریرات درس خارج، اهمیت ویژهای در مطالعات فقهی و اصولی دارد.