لغت نامه دهخدا
قرشی. [ ق ُ رَ شی ی ] ( ص نسبی ) منسوب به قبیله قریش:
تا اصل مردم علوی باشد از علی
تا تخم احمد قرشی باشد از قصی.منوچهری.
قرشی. [ ق َ ] ( اِخ ) نخشب. شهری به ترکستان. ( برهان قاطع: ماه نخشب ). نام شهر نسف ( نخشب ) است. ( حاشیه برهان چ معین ).
قرشی. [ ] ( اِخ ) شاعری است. درمجالس النفایس آورد که: در سمرقند میبود، و در بازار دکان صحافی داشته و جمیع ظرفاء در دکان او جمع میگشته اند، او از این جمعیت پریشان میگشته زیرا که مانعمشتری میشده اند، و مولانا در شکایت این مطلع گفته:
نیست آیین محبت کردن از یاری گله
ورنه زآن بدعهد میکردیم بسیاری گله.
خطائی تخلص اوست و قبرش در سمرقند است. ( مجالس النفایس چ بانک ملی ص 220 ).
قرشی. [ ق ُ رَ شی ی ] ( اِخ ) حسان بن محمدبن احمدبن هارون قرشی، مکنی به ابوالولید. از فقیهان است. وی امام عصر خود و فقیه خراسان بود. و نزد ابوالعباس احمدبن شروع فقه را فراگرفته و به خراسان مراجعت کرده است. مجلس درس او مجمع فقیهان و مردم بوده است. ابوعبداﷲ حافظ از او روایت و در تاریخ خود از او یاد کند و گوید: ابوالولید قرشی فقیه در عصر خود، امام محدثان خراسان است. وی پارساترین دانشمندی است که من تاکنون دیده ام. او در شب جمعه پنجم ربیعالاول سال 349 هَ.ق. وفات یافت و در مقبره نصربن زیاد قاضی به خاک سپرده شد. ( انساب سمعانی ).
قرشی. [ ق ُ رَ شی ی ] ( اِخ ) حیدربن محمد، مکنی به ابوالصهباء. از محدثان و ازمردم نیشابور است. وی از ابوبکر محمدبن اسحاق بن خزیمة روایت کند. او در ذی الحجه سال 373 هَ.ق. در حالی که یکصدوسه سال داشت وفات یافت. ( انساب سمعانی ).
قرشی. [ ق ُ رَ شی ی ] ( اِخ ) سعیدبن عباس بن محمدبن علی بن محمدبن سعیدبن عبداﷲبن امیةبن خالدبن ضراربن محرزبن حارثةبن ربیعةبن عبدالعزی بن عبدشمس بن عبدمناف بن قصی بن کلاب قرشی شریف، مکنی به ابوعثمان. از مردم هرات است. وی از راویان راستگو ومورد اطمینان بوده و از عباس بن فضل و ابوالفضل بن حمیرویه و ابوحاتم محمدبن یعقوب و محمدبن حمدان و ابوسعید عبداﷲبن محمد رازی و گروهی دیگر روایت شنیده است.ابوبکر خطیب گوید: وی به سال 413 هَ.ق. از سفر حج به بغداد آمد و در آن شهر حدیث گفت و به سال 432 یا 433 هَ.ق. در هرات وفات یافت. ( از انساب سمعانی ).
قرشی. [ ق ُ رَ شی ی ] ( اِخ ) عبداﷲبن محمدبن عبید، مکنی به ابوبکر و معروف به ابن ابی الدنیا. از محدثان و مردی راستگو و ثقه بود، و کودکان خلفا را درس میداد، وی از پدر خود و سعیدبن سلیمان و خالدبن خداش مهلبی و گروهی دیگر روایت شنیده و حرب بن محمدبن ابواسامة و محمدبن خلق و کیع و جماعت دیگری از او روایت دارند. وی در جمادی الاولای سال 281 هَ.ق. وفات یافت. ( انساب سمعانی ).
