یکی از چهار نیروی بنیادی طبیعت به شمار میآید که نقش اساسی در ساختار ماده ایفا میکند. این نیرو مسئول نگهداشتن اجزای درون هستهٔ اتم، یعنی پروتونها و نوترونها، در کنار یکدیگر است. با وجود آنکه میان پروتونها به دلیل بار الکتریکی همنام، نیروی دافعهٔ الکترومغناطیسی وجود دارد، نیروی قوی با شدتی بسیار زیاد بر این دافعه غلبه کرده و باعث پایداری هسته میشود.
این نیرو در مقیاسهای بسیار کوچک، یعنی در حد فمتومتر، عمل میکند و برد آن بسیار کوتاه است. نیروی قوی نهتنها میان پروتونها و نوترونها برقرار است، بلکه در سطح بنیادیتر، میان ذرات سازندهٔ آنها که کوارک نام دارند. ذراتی به نام گلوئون واسطهٔ انتقال نیروی قوی هستند و با تبادل مداوم میان کوارکها، آنها را به یکدیگر مقید نگه میدارند.
اهمیت آن فراتر از پایداری هستهها است و بدون وجود آن، شکلگیری اتمها و در نتیجه پیدایش مادهٔ پایدار در جهان امکانپذیر نبود. واکنشهای هستهای مانند همجوشی در ستارگان و شکافت هستهای در راکتورهای هستهای، همگی تحت تأثیر این نیرو رخ میدهند. از این رو، نیروی قوی نهتنها یکی از بنیادیترین نیروهای طبیعت است، بلکه نقشی کلیدی در شکلگیری و تداوم جهان مادی ایفا میکند.
