استضعاف بنی اسرائیل

در قرآن کریم، پدیده‌ی استضعاف بنی‌اسرائیل به‌صورت گسترده مورد توجه قرار گرفته است. فرعون با سلطه‌گری خود، آنان را در موقعیتی ضعیف و تحت‌ستم قرار داده بود؛ به‌گونه‌ای که اهل مصر را به گروه‌های مختلف تقسیم کرد و طیف‌هایی از آنان به‌ویژه بنی‌اسرائیل را در وضعیتی تحقیرآمیز نگاه داشت. از نشانه‌های بارز این استضعاف، سیاست قتل‌عام پسران و زنده‌نگه‌داشتن دختران برای بهره‌کشی و خدمت‌گاری بود تا با محروم کردن آنان از نیروی مردان، نسل و بنیه‌ی این قوم را به تدریج نابود سازد.

خداوند متعال در آیات قرآن، نجات بنی‌اسرائیل از این وضعیت را از نعمت‌های بزرگ خود برشمرده است. به سبب صبر و استقامتی که در دوران ستم پیشه کردند، وعده‌ی الهی تحقق یافت و آنان را وارثان مشرق و مغرب زمینِ پربرکت ساخت. همچنین، کاخ‌ها و باغ‌های مجللی که فرعون و فرعونیان به عنوان نماد قدرت و فساد خود بنا کرده بودند، به کلی درهم کوبیده شد و حاکمیت ستمگرانه‌ی آنان پایان پذیرفت.

واژه‌ی یستضعفون در قرآن که از ماده‌ی استضعاف گرفته شده، از نظر مفهومی با اصطلاح امروزی استعمار قابل‌قیاس است؛ با این تفاوت که استعمار در ظاهر به معنای آبادانی است، در حالی که باطنی ویران‌گر دارد، اما استضعاف هم در ظاهر و هم در باطن به معنای تضعیف و بهره‌کشی از یک گروه تحت سلطه است. قرآن با بیان این روایت، هم‌زمان هم به ظلم‌پذیری مستمر بنی‌اسرائیل اشاره می‌کند و هم با نمایش پیروزی نهایی مستضعفان، سنت الهی در یاری صابران را نمایان می‌سازد.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] استضعاف بنی اسرائیل (قرآن). استضعاف بنی اسرائیل در قرآن کریم تحت عناوینی ذکر شده است: استضعاف بنی اسرائیل، از سوی فرعون، افساد فرعون، علت استضعاف بنی اسرائیل، استضعاف بنی اسرائیل از سوی فرعون، پیامد سلطه وی بر آنان، نجات بنی اسرائیل از استضعاف، از نعمت های خدا بر آنان، به خدمت گرفتن زنان و کشتار پسران بنی اسرائیل، نشانه استضعاف آنان از سوی فرعون.
خداوند می فرماید استضعاف بنی اسرائیل، از سوی فرعون بوده است، ولی خدای تعالی بخاطر صبر، آنها را به نعمت رسانید: « و أورثنا القوم الّذین کانوا یستضعفون مشـرق الأرض و مغـربها الّتی بـرکنا فیها وتمّت کلمت ربّک الحسنی علی بنی إسرءیل بما صبروا ودمّرنا ما کان یصنع فرعون و قومه....» و مشرقها و مغربهای پر برکت زمین را به آن قوم تضعیف شده (زیر زنجیر ظلم و ستم ) واگذار کردیم و وعده نیک پروردگارت بر بنی اسرائیل، بخاطر صبر و استقامتی که نشان دادند، تحقق یافت و آنچه فرعونیان (از کاخهای مجلل) می ساختند، و آنچه از باغات داربستدار فراهم ساخته بودند درهم کوبیدیم !یستضعفون که از ماده استضعاف گرفته شده معادل کلمه استعمار است که در عصر و زمان ما به کار می رود و مفهوم آن این است که قومی ستم پیشه جمعیتی را تضعیف کنند تا بتوانند از آنها در مسیر مقاصدشان بهره کشی نمایند، منتها این تفاوت را با کلمه استعمار دارد، که استعمار ظاهرش به معنی آباد ساختن است و باطنش به معنی ویرانگری، ولی استضعاف ظاهر و باطنش هر دو یکی است !. و تعبیر به کانوا یستضعفون اشاره به این است که فرعونیان به طور مداوم آنها را در ضعف و ناتوانی نگه می داشتند، ضعف و ناتوانی فکری، و اخلاقی و اقتصادی از هر نظر و در تمام جهات. «إنّ فرعون علا فی الأرض وجعل أهلها شیعا یستضعف طـائِفة مّنهم... • و نرید أن نّمنّ علی الّذین استضعفوا فی الأرض....» فرعون در سرزمین ( مصر ) سر برافراشت و مردم آن را طبقه طبقه ساخت طبقه ای از آنان را زبون می داشت پسرانشان را سر می برید و زنانشان را (برای بهره کشی) زنده بر جای می گذاشت که وی از فسادکاران بود، و خواستیم بر کسانی که در آن سرزمین فرو دست شده بودند منت نهیم و آنان را پیشوایان (مردم) گردانیم و ایشان را وارث (زمین) کنیم.فرعون معاصر موسی علیه السلام با بنی اسرائیل معامله بردگان را می کرد، و در تضعیف آنان بسیار می کوشید، و این کار را تا بدانجا ادامه داد که دستور داد هر چه فرزند پسر برای این دودمان به دنیا می آید سر ببرند، و دختران آنان را باقی بگذارند، که معلوم است سرانجام این نقشه شوم چه بود، او می خواست به کلی مردان بنی اسرائیل را نابود کند، که در نتیجه نسل آنان به کلی منقرض می شد.
افساد فرعون، علت استضعاف بنی اسرائیل
قرآن می فرماید که افساد فرعون، علّت استضعافِ بنی اسرائیل بوده است:« إنّ فرعون علا فی الأرض وجعل أهلها شیعا یستضعف طـائِفة مّنهم... إنّه کان من المفسدین» فرعون در سرزمین (مصر) سر برافراشت و مردم آن را طبقه طبقه ساخت طبقه ای از آنان را زبون می داشت پسرانشان را سر می برید و زنانشان را (برای بهره کشی) زنده بر جای می گذاشت که وی از فسادکاران بود.قرار گرفتن جمله ((یذبح ابنائهم )) بعد از جمله ((یستضعف طائفة منهم ))، مطلب دیگری را بازگو می کند، می گوید فرعونیان برای تضعیف بنی اسرائیل این نقشه را طرح کرده بودند که نسل ذکور آنها را که می توانست قیام کند و با فرعونیان بجنگد براندازند، و تنها دختران و زنان را که به تنهائی قدرت بر قیام و مبارزه نداشتند برای خدمتکاری زنده بگذارند.
پیامد سلطه فرعون بر بنی اسرائیل
به فرموده خداوند متعال استضعاف بنی اسرائیل از سوی فرعون، پیامد سلطه وی بر آنان بوده است: «إنّ فرعون علا فی الأرض وجعل أهلها شیعا یستضعف طـائِفة مّنهم....» فرعون در سرزمین (مصر) سر برافراشت و مردم آن را طبقه طبقه ساخت طبقه ای از آنان را زبون می داشت پسرانشان را سر می برید و زنانشان را (برای بهره کشی) زنده بر جای می گذاشت که وی از فسادکاران بود.دومین جنایت او استضعاف گروهی از مردم آن سرزمین بود قرآن می گوید ((آنچنان این گروه را به ضعف و ناتوانی کشانید که پسران آنها را سر می برید و زنان آنها را برای خدمت زنده نگه می داشت )) (یستضعف طائفة منهم یذبح ابنائهم و یستحیی نسائهم ). او دستور داده بود که درست بنگرند فرزندانی که از بنی اسرائیل متولد می شوند اگر پسر باشند آنها را از دم تیغ بگذرانند! و اگر دختر باشند برای خدمتکاری و کنیزی زنده نگه دارند!
نعمت های خدا بر بنی اسرائیل
...