مفعول فیه

( اسم ) یا ظرف عبارت از اسم مکان یا زمانی است که متضمن معنی فی ( در ) باشد مانند بوم و میل در دو مثال زیر: صمت یوما و مشیت میلا توضیح مفعول فیه در اوستا و پارسی باستان وجود داشته ودر فارسی جزو مفعول بواسطه است: حسن بخانه وارد شد.

[ویکی فقه] مفعول فیه، اصطلاح نحوی است که برای زمان یا مکان فعل در جمله ذکر می شود که معادل قید زمان و قید مکان در فارسی است.
عنوان مورد بحث از اسم (مفعول) و قید آن (فیه) تشکیل شده و در مقابل "مفعول مطلق" است که چنین قیدی را ندارد.لفظ "مفعول" به تنهایی، اسم مفعول از مادّه ی "فعل" و در لغت به معنای معمول و انجام یافته است اما در صورت اِسناد آن به قید "فیه"، معنای "انجام یافته در آن" خواهد داشت. در این معنا، "فی" برای ظرفیت بوده و قید "فیه" در مقابل قیود دیگری همچون قید "به" در "مفعول به" و یا "له" در "مفعول له" است.
معنای اصطلاحی مفعول فیه
"مفعول فیه" در اصطلاح نحو، اسمی را گویند که با تقدیر معنای "فی" (ظرفیت) قبل از آن، بر زمان یا مکان وقوع حدث("حدث"، معنایی است مجرد و عقلی محض که تنها وجود عقلی دارد و به عبارت دیگر "حدث"، صورت عقلی محضی است که قوام آن به غیر بوده و دلالتی بر صاحب آن، اِفراد، تثنیه، جمع، تذکیر و تانیث ندارد.) دلالت دارد؛ به عنوان مثال "لیلاً" در عبارت "جاءت السیارة لیلاً"، مفعول فیه و اسمی است که با تقدیر معنای "فی" قبل از آن، بر وقوع حدث (آمدن) در شب دلالت دارد.
وجه نام گذاری مفعول فیه
همان طور که در معنای لغوی بیان شد حرف جر "فی" در "مفعول فیه" برای ظرفیّت است که با لحاظ این معنا، معنای لغوی در "مفعول فیه" با معنای اصطلاحی آن موافق خواهد بود؛ زیرا "مفعول فیه" اسم زمان یا مکانی است که انجام یافته ای (حدث) در آن زمان یا مکان واقع شده است.
جایگاه مفعول فیه
...

💡 (جن ) در تركيب يا مفعول دوم كلمه (جعلوا) ومفعول اول آن (شركاء) است، و يا بدل از (شركاء)، و جمله (و خلقهم ) به منزلهحال است، گر چه بعضى از علماى نحوى آنراقبول نكرده اند، و ليكن دليلشان روشن نيست. و به هرحال اين جمله در مقام رد مشركين است، و معنايش اين است كه: مشركين براى خداى تعالىشركائى از جن اتخاذ كردند، در حالى كه جن نيز مخلوق خدا است و مخلوق نمى تواند باخالق خود در خدايى شركت داشته باشد.

💡 برخی از حروف اضافه هم ممکن است موجب روی دادن حالت مفعولی یا حالت برایی شوند. که عبارتند از:

💡 كلمه ( صالحا) وصفى است كه قائم مقام موصوف خود شده، و همچنين كلمه حسنى. وكلمه جزاء حال و يا تميز و يا مفعول مطلق است، و تقدير چنين است: اما كسى كه ايمانآورد و عمل كند عملى صالح، براى اوست مثوبت (حسنى ) در حالى كه (جزاء) دادهمى شود، و يا از حيث جزاء، و يا جزايش مى دهيم جزاى حسنى.

💡 استیلو (۲۰۰۶)، در مقاله‌ای با عنوان ساختارهای دو مفعولی در وفسی به بررسی حالت‌نمایی مفعول بواسطه در ساختارهای دو مفعولی و مقایسهٔ آن با نوع حالت‌نمایی مفعول صریح در وفسی می‌پردازد. وی در این مقاله نشان می‌دهد که حالت مفعول بواسطهٔ وفسی همواره بواسطه بوده و مانند حالت مفعول صریح، حساس به دو ویژگی معرفگی و جانداری نمی‌باشد.

💡 گر تو می‌گویی نبودَستَم تو را پیش ازین مفعول، الحق بوده‌ای