علوم حوزوی

[ویکی فقه] به طور کلی، عمده دانشها و موضوعات درسی در مدارس و مراکز آموزشی در این مقاله آورده می شود.
ضرورت آشنایی مسلمانان غیرعرب با زبان عربی و نگرانی از درک نادرست قرآن و حدیث موجب تدوین قواعد دستوری زبانِ عربی شد، چنانکه سیبویه (متوفی نیمه دوم قرن دوم ) نخستین اثر در این زمینه را به نام الکتاب تألیف کرد. الکتاب سیبویه تا چند قرن از اصلیترین کتابهای درسی در این موضوع بوده است. کتابهای درسی صرف و نحو و لغت در بیش تر مدارس قدیم جهان اسلام، علاوه بر الکتاب سیبویه، عبارت بوده است از: الایضاح فی النحو اثر ابوعلی فارسی (متوفی ۳۷۷) و الجمل فی النحو اثر عبدالقاهر جرجانی (متوفی ۴۷۴) که به جرجانیه معروف است. از قرن هفتم به بعد هم تدریس این کتابها متداول شد: الفیه اثر ابن معطی مغربی (متوفی ۶۲۸)؛ الکافیه و الشافیه اثر ابن حاجب نحوی (متوفی ۶۴۶) و شرح رضیالدین استرآبادی بر آن؛ العزّی فی التصریف اثر ابراهیم زنجانی (متوفی پس از ۶۵۵) و شرح تفتازانی بر آن؛ کتاب مشهور و بسیار متداول الفیه اثر ابن مالک اندلسی (متوفی ۶۷۲) و شروح فراوان آن مثل شرح ابن ناظم، ابن عقیل و سیوطی؛ کتاب اجتهادی مغنی اللبیب در نحو اثر ابن هشام انصاری مصری (متوفی ۶۷۱)؛ مقدمه الا´جرومیه اثر محمدبن محمدبن داود صنهاجی معروف به ابن اجروم (متوفی ۷۲۳)؛ الهدایه اثر مؤلفی نامعلوم؛ صمدیه (الفوائد الصمدیّـه) اثر بهاءالدین عاملی (متوفی ۱۰۳۰) و کتابهای دیگری که برخی از آن ها تاکنون نیز در مدارس علمیه و دانشگاههای جهان اسلام، کتاب درسی است.
بلاغت
برای درک درست معانی قرآن و بویژه برای اثبات اعجاز قرآن علم بلاغت، که شامل معانی و بیان و بدیع است، بنیاد نهاده شد. دانشمندان مسلمان ابتدا در ضمن کتابهای نحوی و تفسیری به این مباحث توجه نشان دادند و بزودی از قرن چهارم به بعد به تألیف کتابهای مستقل، در باره شاخه های مختلف علوم بلاغی پرداختند.
علوم قرآنی
یکی از مهمترین دانشها در برنامه تحصیلی، تفسیر و قرائت قرآن بود. به دلیل ارتباط قرآن با مباحث لغوی و فقهی و کلامی و جز آن، از یک سو مفسران میبایست تواناییهای علمی معتنابهی میداشتند و از سوی دیگر دانشمندان سایر رشته های علوم دینی نیز می بایست با تفسیر آشنا میبودند. علم قرائت با مطالعات معانی واژه ها و اِعراب کلمات و ترکیبات قرآن و قرائتهای گوناگون آن پیوند داشت. صحابه و تابعین از همان آغاز به تعلیم دانسته های خود از قرآن و قرائات مختلف اهتمام تمام میورزیدند، گرچه فراگیری همه قرائتها برای شاگردان الزامی نبود. فراهم آمدن و تدوین برخی از کتابهای مطالعات قرآنی حاصل تدریس استادان بوده است، چنانکه تفسیرِ طبری معروف به جامع البیان از جلسات املای او بر برخی از شاگردانش حاصل آمده است. در علم قرائات، تدریس این کتابها بیش تر رایج بوده است: التیسیر فی القراءات السبع، اثرِ ابوعمرو عثمان بن سعید دانی (متوفی ۴۴۴)؛ الکنز فی القراءات العشر، اثر نجم الدین عبداللّه واسطی (متوفی ۵۲۱)؛ ارشاد المبتدی و تذکره المنتهی فی القراءات العشر، اثر ابوالعزّ قلانسی واسطی (متوفی ۵۲۱)؛ کتاب ایضاح الرموز و مفتاح الکنوز (نام دیگر آن: مجمع السرور)، اثر شمس الدین قباقبی حلبی (متوفی ۸۴۹)؛ منظومه شاطبیه موسوم به قصیده حرز الامانی و وجه التهانی، اثر ابومحمد قاسم بن فیره شاطبی (متوفی۵۹۰)؛ تحریرالتیسیر فی القراءات السبع و نیز المقدمه الجزریه فی علم التجوید، اثر شمس الدین ابن جزری متوفی ۸۳۳. علاوه بر فراگیری علم قرائات و تجوید، علم تفسیر نیز در مدارس تدریس میشد. از جمله مهمترین تفاسیری که کتاب درسی شد، این آثار بوده است: معالم التنزیل یا تفسیر بغوی، اثر حسین بن مسعود بَغَوی فَرّاء (متوفی ۵۱۶)؛ الکشّاف عن حقائق التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، اثر جاراللّه زمخشری (متوفی ۵۳۸)؛ مفاتیح الغیب معروف به تفسیر کبیر، اثر فخررازی (متوفی ۶۰۶)؛ مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، اثر فضل بن حسن طبرسی (متوفی ۵۶۰) و انوار التنزیل و اسرار التأویل، اثر بیضاوی که بر هر یک از آن ها بویژه تفسیر زمخشری و بیضاوی شروح و حواشی بسیاری نوشته شده است. واحدی نیشابوری نیز سه تفسیر بسیط، وسیط و وجیز داشته که مدرّسان در درسشان از آن ها بهره فراوان می برده اند.
حدیث
...

💡 کاظم حائری پس از مهاجرت به قم نقش مهمی در تدریس علوم حوزوی داشت. او مدرسه‌ای برای تحصیل جوانان عراقی بنیان گذاشت و نام  آنرا به نام استاد خود محمد باقر صدر گذاشت.

💡 تحصیلات ابتدایی خویش را در گلپایگان گذراند. در سال ۱۳۳۵ جهت فراگیری علوم دینی وارد حوزه علمیه قم شد. در کنار تحصیل علوم حوزوی، تحصیلات کلاسیک خود را نیز ادامه داد.

💡 در سال ۱۳۲۴ جهت ادامه تحصیل در علوم حوزوی و فلسفه به مدرسه سپهسالار آمد و نزد محمود طالقانی، میرزا مهدی آشتیانی و در همان‌جا با محمد نخشب آشنا و جذب نهضت خداپرستان سوسیالیست گردید. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته الهیات در دانشکده معقول و منقول تا مقطع دکترا ادامه داد.[۱]

💡 بیشترین فعالیت بهاءالدینی در طول زندگی، تدریس علوم حوزوی اسلامی بوده‌است و افراد زیادی در درس او شرکت کرده‌اند.

💡 مطالعه زندگی علمای تهران نشان می‌دهد که از طالبان علوم حوزوی که بدین حوزه می‌آمدند، برخی به تدریس در سطوح عالی اشتغال می‌ورزیدند و احیاناً در جای‌گاه مرجع و ریاست عامه مسلمانان انجام وظیفه می‌کردند.

💡 با توجه به مذهبی بودن شهر بزرگ کویته؛ و حضور شمار بسیاری از اهل علم و طلاب در این شهر؛ و فقدان مدرسه ای جهت سکونت و تحصیل دانشجویان علوم حوزوی، فقیه سبزواری به فکر تأسیس مدرسه ای افتاد و در همان چند روز توقف، زمینی تهیه و نخستین کلنگ ساختمان مدرسه علمیه کویته را به زمین زد.